Lời thề gác lại tuổi thơ và tiếng súng Vệ quốc đoàn giữa ngàn sương Huế

Trong trang sử vàng chói lọi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ mà quật cường, "kỷ nguyên hoa lửa" không chỉ ghi dấu bước chân của những đoàn quân dạn dày kinh nghiệm mà còn sáng ngời tinh thần hy sinh của những chiến sĩ tuổi mười lăm, mười sáu. Trong số vô vàn những người con ưu tú của quê hương Thừa Thiên - Huế, nhà thơ, nhà văn Phùng Quán nổi bật như một biểu tượng đẹp đẽ của lòng kiên trung và tâm hồn thơ ca rực lửa. Sự đóng góp lớn lao của ông đối với lịch sử và nền văn học nước nhà không chỉ dừng lại ở những bài thơ đập tan sự dối trá như "Lời mẹ dặn", mà còn ở thiên tiểu thuyết kinh điển "Tuổi thơ dữ dội" – tác phẩm đã tạc nên tượng đài bất tử về Đội thiếu niên trinh sát Trung đoàn 101 Trần Cao Vân. Nhưng trên hết, chính cuộc đời thực tế của ông, từ một chú bé trinh sát nhỏ tuổi nơi chiến khu cho đến người chiến sĩ cầm bút trọn đời vì sự thật, mới là một câu chuyện lịch sử chân thực, cảm động và tràn đầy ý nghĩa cho thế hệ mai sau.

Nhà thơ Phùng Quán sinh năm 1932 tại xã Thủy Dương, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám thành công rồi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ ở Huế, ông mới vừa tròn 13 tuổi. Mồ côi cha mẹ từ sớm, mang trong mình trái tim nồng nàn yêu nước, cậu bé Phùng Quán đã trốn gia đình tìm đường tham gia Vệ quốc đoàn. Ông được nhận vào làm chiến sĩ liên lạc, trinh sát cho Đại đội 1, Trung đoàn 101 (Trung đoàn Trần Cao Vân) hoạt động tại chiến trường Thừa Thiên.

Một câu chuyện lịch sử có thật đầy xúc động đã diễn ra vào mùa đông năm 1947 tại vùng căn cứ Hòa Mỹ – chiến khu của Trung đoàn 101 nằm ẩn sâu trong vùng núi Hương Trà. Thời điểm đó, thực dân Pháp tập trung hỏa lực mở các trận càn quét khốc liệt nhằm bao vây, tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến của tỉnh Thừa Thiên. Căn cứ Hòa Mỹ rơi vào tình thế vô cùng nguy cấp: lương thực cạn kiệt, thuốc men không có, đường dây liên lạc giữa các đại đội liên tục bị đứt do giặc bủa văng gài đồn bót dày đặc. Trong một trận càn quét dữ dội của địch vào tháng 11 năm 1947, đại đội của Phùng Quán bị chia cắt hoàn toàn với Bộ Chỉ huy Trung đoàn. Nhiệm vụ khẩn cấp lúc bấy giờ là phải cử một chiến sĩ vượt qua đường đồn bót địch để mang bản mật lệnh tác chiến quan trọng giao tận tay Trung đoàn trưởng.

Nhận thấy tính chất nguy hiểm của chuyến đi, cấp trên đắn đo chưa biết chọn ai vì ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng từng bước chân. Lúc ấy, cậu bé Phùng Quán – người nhỏ con nhất đại đội, chân đi đất, bận chiếc áo trấn thủ rộng thùng hình rách vai – đã dũng cảm bước ra nhận nhiệm vụ. Cậu bình tĩnh nói với vị chỉ huy: "Em nhỏ người, quen thuộc từng lùm cây, hộc đá ở đây, giặc khó phát hiện. Xin anh cho em đi!". Nhận bản mật lệnh được gói cẩn thận trong mảnh nilon nhét sâu vào đế chiếc dép cao su cũ, Phùng Quán lập tức xuất phát giữa đêm tối mịt mùng của núi rừng Thừa Thiên.

Chuyến đi đêm ấy là một cuộc đấu trí và đấu lực nghẹt thở. Phùng Quán phải trườn qua những bãi chông, bò qua các rãnh nước lạnh buốt rải đầy mảnh bom đạn. Có những lúc, toán tuần tra của lính Pháp cầm đèn pin quét sáng rực ngay trên đầu, chú bé trinh sát 15 tuổi phải nằm ép sát thân mình vào lùm cây gai gai rậm rạp, nín thở đến mức nghe rõ từng tiếng tim đập liên hồi trong lồng ngực. Cơn sốt rét rừng bất ngờ ập đến làm toàn thân cậu run lên cầm cập, nhưng suy nghĩ duy nhất thôi thúc cậu tiến về phía trước là sự sống còn của cả đại đội. Sau gần một đêm băng rừng vượt đồn bót, chân bị đá nhọn cào xé rỉ máu, Phùng Quán đã trao tận tay bản mật lệnh cho Bộ Chỉ huy Trung đoàn đúng giờ G, giúp quân ta kịp thời chuyển hướng tiến công, bẻ gãy hoàn toàn trận càn của thực dân Pháp.

Những ngày tháng dấn thân sinh tử nơi chiến khu Hòa Mỹ năm 1947 ấy đã tôi luyện nên bản lĩnh kiên cường của Phùng Quán, đồng thời trở thành nguồn chất liệu sống ngập tràn nước mắt và niềm tự hào để nhiều thập kỷ sau, ông chấp bút viết nên cuốn tiểu thuyết "Tuổi thơ dữ dội". Những nhân vật như Lượm, Mấy, Vịnh "Sưa" chính là bóng dáng của đồng đội ông và của chính ông trong những năm tháng gian lao mà anh hùng ấy.

Câu chuyện lịch sử có thật về nhà thơ Phùng Quán cùng những ngày tháng trinh sát nơi chiến khu Thừa Thiên - Huế năm 1947 để lại những bài học sâu sắc và ý nghĩa cho thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa cao đẹp nhất trong hành động của các cụ thời hoa lửa chính là bài học về lý tưởng sống, lòng dấn thân và sự trung thực với Tổ quốc. Chú bé Phùng Quán năm xưa cùng bao thế hệ thanh thiếu niên đã gác lại tuổi thơ, gác lại sự an toàn cá nhân để sẵn sàng dấn thân vào nơi nguy hiểm nhất vì độc lập của dân tộc. Bài học ấy nhắc nhở thế hệ trẻ ngày nay phải biết trân trọng cuộc sống tự do, sống có ước mơ, có trách nhiệm với cộng đồng và đất nước.

Bên cạnh đó, câu chuyện còn là minh chứng cho sức mạnh của ý chí và sự dũng cảm vượt qua mọi giới hạn tuổi tác. Tuổi trẻ không ngăn cản con người làm nên những điều phi thường khi trong tim họ mang một ngọn lửa tin yêu sắt đá.

Chiến tranh đã trôi qua, núi rừng Hòa Mỹ xưa nay đã ngợp màu xanh bình yên của cành lá. Nhà thơ Phùng Quán cũng đã về cõi vĩnh hằng, nhưng "tuổi thơ dữ dội" cùng tấm lòng kiên trung của ông vẫn mãi tỏa sáng trong trang sử vàng dân tộc. Tấm gương xả thân của ông sẽ luôn là ngọn đuốc soi đường, nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau phải luôn sống trọn vẹn với đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tiếp bước truyền thống cha anh để dựng xây một đất nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh và nhân ái.