Lương Văn Can

Cụ Lương Văn Can.

I. THÔNG TIN NHÂN VẬT

Họ và tên: Lương Văn Can.

Năm sinh: 1854 - Năm mất: 1927.

Quê quán: Nhị Khê, Thường Tín, Hà Nội.

Vai trò: Hiệu trưởng trường Đông Kinh Nghĩa Thục.

Chủ trương: "Khai dân trí, Chấn dân khí, Hậu dân sinh".

II. CÂU CHUYỆN LỊCH SỬ:

NGÔI TRƯỜNG DẠY CẮT TÓC NGẮN VÀ HỌC CHỮ QUỐC NGỮ

Năm 1907, tại phố Hàng Đào (Hà Nội), một ngôi trường đặc biệt ra đời mang tên Đông Kinh Nghĩa Thục. Hiệu trưởng của trường là cụ Cử nhân Lương Văn Can – một nhà nho đức độ nhưng có tư tưởng canh tân táo bạo.

Khác với các trường học của Pháp hay trường Nho giáo lỗi thời, Đông Kinh Nghĩa Thục dạy hoàn toàn miễn phí cho mọi người dân. Điều kỳ lạ là trường không chỉ dạy chữ, mà dạy... lòng yêu nước và nếp sống mới. Cụ Lương Văn Can cùng các đồng chí (như Phan Châu Trinh, Tăng Bạt Hổ) chủ trương dạy chữ Quốc ngữ cho dễ học, dễ hiểu, thay vì chữ Hán rắc rối.

Đặc biệt, trường phát động phong trào cắt tóc ngắn. Thời đó, đàn ông Việt Nam vẫn để tóc dài búi tó củ hành, mặc áo dài thâm, đi đứng chậm chạp. Cụ Can cho rằng đó là hủ tục làm người dân yếu hèn. Trường tổ chức những buổi diễn thuyết kêu gọi mọi người cắt tóc, mặc âu phục cho gọn gàng, khỏe mạnh. Chính các thầy giáo trong trường làm gương cắt tóc trước. Một bài vè nổi tiếng được truyền đi: "Nào ta hãy cắt tóc đi / Việc gì mà tiếc cái gì không đâu".

Ngôi trường trở thành trung tâm văn hóa sôi động, thu hút hàng ngàn người đến học. Học sinh học xong lại về quê mở trường dạy lại cho người khác. Tinh thần "Khai dân trí" (Mở mang trí tuệ) lan rộng khắp Bắc Kỳ khiến thực dân Pháp hoảng sợ. Chỉ sau chưa đầy 1 năm, Pháp ra lệnh đóng cửa trường, bắt giam cụ Lương Văn Can và đày sang Campuchia. Dù trường bị đóng cửa, nhưng hạt giống "tự lực, tự cường" mà cụ Lương Văn Can gieo xuống đã nảy mầm mạnh mẽ, chuẩn bị cho những phong trào cách mạng sau này.

Cụ Lương Văn Can là người thầy vĩ đại của nền giáo dục cách mạng. Cụ hiểu rằng: Ngu dốt là bạn đồng hành của nô lệ. Muốn cứu nước, trước hết phải cứu dân ra khỏi sự tối tăm, lạc hậu.

Là một nhà giáo, tôi vô cùng tâm đắc với triết lý giáo dục của cụ. Giáo dục phải gắn liền với thực tiễn, phải giúp con người thay đổi tư duy và nếp sống. Những bài học của Đông Kinh Nghĩa Thục về sự đổi mới, sáng tạo vẫn còn nguyên giá trị cho nền giáo dục Việt Nam hiện đại.