Lý Tự Trọng (1)

Có những con người không kịp đi hết tuổi trẻ của mình, nhưng lại kịp thắp sáng tuổi trẻ của cả một dân tộc. Lý Tự Trọng bước vào lịch sử theo cách như thế – lặng lẽ mà chói sáng, ngắn ngủi mà bất tử. Anh không sống đủ lâu để mơ những giấc mơ đời thường, nhưng lại sống đủ sâu để biến cuộc đời mình thành một lời nhắc nhở không bao giờ cũ. Giữa một thời đại mà bóng tối của áp bức phủ kín từng con đường, anh chọn trở thành đốm lửa, dù biết rất rõ rằng lửa thì không thể tồn tại lâu trong bão tố.

Mười bảy tuổi – hai tiếng ấy vang lên vừa quen thuộc, vừa xa vời. Quen, vì đó là lứa tuổi của những buổi chiều tan học, của những ước mơ còn dang dở, của những lo âu rất nhỏ mang tên điểm số, tương lai. Xa, vì ở chính độ tuổi ấy, anh đã đứng trước lằn ranh sinh – tử với một sự bình thản khiến người ta phải lặng người. Phiên tòa năm đó không chỉ là nơi kẻ thù kết án một con người, mà còn là nơi một lý tưởng được tuyên xưng mạnh mẽ nhất. Khi mọi con đường thỏa hiệp được đưa ra, anh đã từ chối tất cả, chọn con đường khó nhất – con đường không quay đầu. Lời nói của anh vang lên không phải để biện hộ cho bản thân, mà để khẳng định một niềm tin: tuổi trẻ sinh ra không phải để cúi đầu trước bất công.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất không chỉ là cái chết của anh, mà là cách anh đã sống trước khi chết. Anh không chờ đến giây phút cuối cùng mới trở nên can đảm; sự can đảm ấy đã được rèn giũa từ nhận thức, từ lựa chọn, từ việc đặt vận mệnh của đất nước cao hơn mạng sống của chính mình. Trong khi đó, tôi – một người trẻ của thời bình – đôi khi lại dễ dàng buông xuôi trước những khó khăn rất nhỏ. Nghĩ về anh, tôi chợt thấy xấu hổ trước chính sự chần chừ của mình, trước những ngày trôi qua vô định mà không để lại dấu ấn nào.

Nhưng lịch sử không phải để khiến người sau tự trách, mà để thức tỉnh. Tôi hiểu rằng mình không cần trở thành anh, cũng không thể lặp lại con đường anh đã đi. Thời đại khác nhau, sứ mệnh cũng khác nhau. “Chiến trường” của tôi hôm nay không có súng đạn, mà là sự lười biếng, là thói quen sống hời hợt, là nỗi sợ thất bại khiến người ta không dám cố gắng. Mỗi lần vượt qua được những điều ấy, tôi cảm giác như mình đã nối dài thêm một chút ngọn lửa mà anh để lại.

“Thời hoa lửa” đã lùi xa, nhưng ý nghĩa của nó thì chưa bao giờ cũ. Hoa không chỉ đẹp khi nở trong yên bình; hoa nở trong bão tố mới thật sự khiến người ta nhớ mãi. Lý Tự Trọng đã nở như thế – rực rỡ, ngắn ngủi, và không bao giờ phai trong ký ức dân tộc. Nhìn lại anh, tôi hiểu rằng tuổi trẻ không đo bằng số năm đã sống, mà đo bằng chiều sâu của lý tưởng và trách nhiệm. Và có lẽ, cách tri ân những ngọn lửa đi trước đẹp nhất chính là sống sao cho mỗi ngày trôi qua đều có ý nghĩa, để khi soi mình vào lịch sử, ta không phải cúi đầu trước câu hỏi: “Ta đã sống được bao nhiêu phần của tuổi trẻ mình?”.