Lý Tự Trọng

Nói về người thanh niên yêu nước Lý Tự Trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đồng chí Lý Tự Trọng đã nêu gương chân chính cách mạng cho chúng ta noi theo. Ngày nay, được Đảng giáo dục, có Đoàn dắt dìu, thanh niên chúng ta phải xung phong gương mẫu trong đạo đức, trong sinh hoạt, trong học tập, trong lao động; phải thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên"”(1).

Khu tưởng niệm anh hùng Lý Tự Trọng ở thôn Tân Long, xã Việt Tiến, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

ĐỒNG CHÍ LÝ TỰ TRỌNG - TẤM GƯƠNG NGƯỜI CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, BẤT KHUẤT

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ra ở làng Bản Mạy, tỉnh NaKhon - Thái Lan trong một gia đình Việt kiều yêu nước, quê gốc ở xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1924, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu (Trung Quốc) để gây dựng tổ chức cộng sản. Tháng 6-1925, Người thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Nguyễn Ái Quốc quyết định bồi dưỡng một nhóm trẻ em làm hạt nhân cho phong trào cách mạng của thiếu nhi sau này. Do lúc đó không thể đưa trẻ em ở trong nước sang nên Người đã chọn 10 em gái và trai, là con Việt kiều ở Xiêm đưa đến Quảng Châu để huấn luyện, trong số đó có Lê Hữu Trọng.

Tại đây, Lê Hữu Trọng được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đổi tên là Lý Tự Trọng (cùng họ với Lý Thụy - tên gọi bí mật của Nguyễn Ái Quốc lúc bấy giờ) và được Người giới thiệu vào học tại cấp tiểu học thuộc Đại học Trung Sơn ở Quảng Châu. Lý Tự Trọng cũng được tham gia các lớp học do Nguyễn Ái Quốc giảng dạy nhằm trang bị kiến thức về địa lý, lịch sử Việt Nam; về nỗi khổ cực của người dân mất nước; về nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam và nhiệm vụ của thiếu nhi Việt Nam trong cuộc đấu tranh cách mạng. Năm 1928, Lý Tự Trọng được tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được giao nhiệm vụ làm liên lạc, giúp việc tại cơ quan Tổng bộ. Lý Tự Trọng góp phần tích cực vào việc liên lạc, chuyển thư từ tài liệu cách mạng.

Giữa năm 1929, tình hình cách mạng đã có chuyển biến mới. Lý Tự Trọng được cử về nước hoạt động tại Sài Gòn - Chợ Lớn để đảm nhận nhiệm vụ liên lạc trong và ngoài nước cho Xứ ủy Nam Kỳ và Trung ương Hội; đồng thời được giao nhiệm vụ đặc biệt, đó là vận động tập hợp thanh niên trong các nhà máy, trường học để thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản.

Đầu năm 1931, nhân dịp kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái, Xứ ủy Nam Kỳ quyết định tổ chức một đợt tuyên truyền tố cáo các tội ác của thực dân Pháp và kêu gọi quần chúng đấu tranh. Tổng Công hội đỏ đã tổ chức 1 cuộc mít ting gồm 3 người: Đồng chí Quảng (tức Phan Bôi, Hoàng Hữu Nam) là Trưởng ban; đồng chí Huy (Lý Tự Trọng) và một người nữa. Ngày 8-2-1931, đồng chí Phan Bôi cùng các chiến sỹ cách mạng tổ chức mít ting kêu gọi quần chúng vùng lên đánh đuổi thực dân Pháp và bè lũ tay sai.

Trước đó, toàn quyền Pháp đã có công điện lưu ý các tỉnh trưởng về “họa cộng sản” và ra lệnh phải kiên quyết bằng mọi phương tiện ngăn chặn không để xảy ra các vụ biểu tình trên địa bàn tỉnh và dập tắt nếu có xảy ra. Vì vậy, ngay khi cuộc diễn thuyết chớp nhoáng vừa kết thúc thì mật thám và cảnh sát Pháp ập tới. Để giải cứu cho đồng chí Phan Bôi, Lý Tự Trọng không sợ sự nguy hiểm, không màng đến an nguy của bản thân, đã rút súng bắn chết tên thanh tra mật thám. Sau đó, Anh nhanh trí hòa vào dòng người để trốn thoát. Tuy nhiên, Lý Tự Trọng bị cảnh sát Pháp truy đuổi gắt gao, bị bắt và đưa giam ở Khám Lớn – Sài Gòn. 

Khám Lớn - Sài Gòn cùng với Tòa án và Dinh Thống đốc Nam Kỳ nằm ba góc ở trung tâm Sài Gòn là “biểu tượng” cho bộ máy thống trị của chế độ thực dân Pháp ở Nam Kỳ, được mệnh danh là “Tam giác quỷ” - nỗi khiếp sợ của cả tù nhân và người dân. Thực dân Pháp đặt một máy chém cao 4,5 m, lưỡi dao nặng 50 kg được đưa từ Pháp sang năm 1917. Tại Khám Lớn, thực dân Pháp thường sử dụng những thủ đoạn tra tấn dã man với những trận đòn bằng điện, đổ nước xà phòng, thôi miên và ngón đòn “lộn mề gà” để làm lung lạc ý chí, tinh thần của người cộng sản.

Bắt được Lý Tự Trọng, thực dân Pháp dùng mọi nhục hình man rợ để tra tấnthể xác và tinh thần, hòng moi được bí mật của Đảng và các đồng chí lãnh đạo. Hồ Chí Minh trong bài Thanh niên anh hùng Lý Tự Trọng đã viết: “Trong quyển “Đông Dương kêu cứu” nêu những tội ác của thực dân Pháp, bà Viôlít (một ký giả Pháp nổi tiếng) đã viết chuyện về đồng chí Trọng đại ý như sau: Khi dẫn bà đến thăm đồng chí Trọng ở xà lim những người bị án tử hình, người Pháp gác ngục ngậm ngùi nói với bà rằng: Y không khỏi kính trọng dân tộc Việt Nam vì đã có những người con oanh liệt như Trọng. Y không khỏi xấu hổ cho người Pháp tự xưng là văn minh mà đã tra tấn dã man một thanh niên như Trọng. Làm một người cha, y không nén nổi lòng thương xót một người bằng lứa con mình như Trọng...”(1).

Được tin địch tra tấn Lý Tự Trọng dã man, ở Khám Lớn – Sài Gòn đã nổ ra một cuộc tuyệt thực vào ngày 23-2-1931. Ngày 18-4-1931, Tòa Thượng thẩm Sài Gòn đã đưa ra xét xử và kết án tử hình Lý Tự Trọng và 20 năm khổ sai đày ra Côn Đảo. Tại phiên tòa, Lý Tự Trọng đã biểu thị dũng khí đấu tranh, lên án kẻ thù xâm lược và nhà cầm quyền thực dân Pháp. Một luật sư tại phiên tòa có ý “bênh vực” cho Lý Tự Trọng, đã nói: “Bị can chưa đến tuổi thành niên, nên hoạt động không có suy nghĩ”. Tuy nhiên, Lý Tự Trọng đã đứng phắt dậy, khảng khái trả lời: “Tôi hành động không phải là không có suy nghĩ. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường của cách mạng, không thể có con đường nào khác”(2). Không khuất phục được ý chí và tinh thần cách mạng của Lý Tự Trọng, ngày 20-11-1931, thực dân Pháp đã đưa Anh lên máy chém ngay trước Khám Lớn - Sài Gòn, nhằm uy hiếp chiến sĩ và đồng bào.

Sự hy sinh của Lý Tự Trọng đã ngời sáng tấm gương người cộng sản kiên trung, bất khuất, sẵn sàng xả thân vì độc lập của dân tộc. Lý Tự Trọng đã truyền ngọn lửa yêu nước, cách mạng lại cho những người ở lại. Ngay sau đó, một phong trào đấu tranh mạnh mẽ, sôi nổi đã diễn ra ở Sài Gòn - Chợ lớn và đặc biệt là trong Khám lớn – Sài Gòn của những người tù chính trị đã bùng lên mạnh mẽ, buộc thực dân Pháp phải có những chính sách nhân nhượng.