Má Huỳnh Thị Loan (Má Chín Lọn)

Trong 02 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, phong trào nuôi chứa cán bộ chiến sĩ được quần chúng ủng hộ rộng khắp, bằng các hình thức như: làm nhà hai vách, hầm bí mật trong nhà và ngoài vườn ở cạnh các gốc tre vừa kín đảo vừa chắc chắn. Các “lu mái đầm” được âm dưới đất, bên trên ngụy trang bằng tủ đựng chén đĩa, làm ngăn nuôi chứa giữa bồ trấu. Có những gia đình nuôi chứa và bảo vệ các cuộc họp của huyện, tỉnh tại nhà, đồng thời cũng tổ chức in ấn truyền đơn,...vv.

Trong công cuộc bảo vệ Đảng, có rất nhiều bà mẹ chiến sĩ điên hình, không quản gian khô hy sinh nuôi chứa, bảo vệ cán bộ cách mạng. Tiêu biểu nhất là má Huỳnh Thị Loan (mẹ Chín Lọn) ở ấp Hai Thủ, xã Long Hòa.

Trong một chuyến đi công tác, đồng chí Lê Duẫn trở về Trung ương ngang qua Long Hòa, được giao liên gửi trong nhà mẹ Chín, đột nhiên tình cờ bọn lính đến. Lúc này còn một đồng chí do bị bệnh, rời khỏi nhà chưa kịp, buộc phải chạm mặt với địch, mẹ Chín đã dũng cảm mưu trí trực diện với địch, đang lúng túng chưa biết xử lý thế nào thì mẹ Chín nhanh trí giả vờ nói to: “Con! Sao mầy không ra đằng sau nấu nước cho mấy cậu uống. Ở Sài Gòn về sao lơ ngơ vậy”. Quay qua bọn lính, Má thản nhiên nói: “Thằng này là rể ở Sài Gòn xuống đó mấy cậu” và cười hà hà. Bọn lính không hề nghi ngờ gì, uống nước xong bỏ đi, sau đó má tìm phương cách đưa đồng chí rời khỏi nhà an toàn. Đồng chí cán bộ đó chính là đồng chí Lê Duẫn, lúc đó đang là Bí thư xứ ủy Nam kỳ.

Sau ngày giải phóng, đồng chí Lê Duẫn có điện về Tỉnh ủy chuyển lời cảm ơn đến má Loan, nhưng Má đã qua đời trước giải phóng. (Má được công nhận liệt sĩ)./.