MAI CÔN

Mai Côn tên khai sinh là Phạm Thuyên quê ở xã Dưỡng Thông (nay là xã Thượng Hiền) huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, một vùng quê có truyền thống cách mạng lâu năm do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

Những năm 30 (thế kỷ XX), thực dân Pháp đẩy mạnh khủng bố phong trào cách mạng. Nhiều cơ sở Đảng bị phá vỡ, nhiều đảng viên cộng sản bị địch bắt. Tháng 6/1940, Phạm Thuyên sa vào tay giặc, bị chúng đày ải qua các nhà lao Thái Bình, Nam Định rồi Hỏa Lò (Hà Nội). Đầu năm 1942, ông bị chúng đày đi căng Bá Vân. Những năm bị kẻ thù giam cầm, tra tấn dã man nhưng Phạm Thuyên vẫn giữ tròn khí tiết của người đảng viên cộng sản, tích cực hoạt động, nhiều khóa là chi ủy viên của chi bộ căng Bá Vân. Tháng 8/1944, Phạm Thuyên cùng 7 đồng chí khác vượt ngục thành công và được Xứ ủy Bắc Kỳ điều về phụ trách phong trào cách mạng vùng Hải Phòng – Kiến An.

Ông Phạm Thuyên có vai trò rất quan trọng trong việc tập hợp, tổ chức và lãnh đạo quần chúng tiến hành những cuộc đấu tranh chống áp bức, bóc lột, mít tinh biểu dương lực lượng, thành lập Ban cán sự Việt Minh tỉnh Kiến An, lập đội vũ trang tuyên truyền, mở rộng cơ sở cách mạng ra khắp các vùng trong huyện Kiến Thụy và thị trấn Đồ Sơn. Khi về hoạt động tại khu vực Kim Sơn, Kính Trực, Lão Phong (Kiến Thụy), ông mở những lớp huấn luyện chính trị ngắn ngày để đào tạo gấp cán bộ giúp phong trào cách mạng trong vùng phát triển nhanh. Các tổ chức Việt Minh và tự vệ cứu quốc hoạt động sôi nổi. Khi Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) cũng là lúc nạn đói xảy ra nghiêm trọng. Trước tình hình đó, ông đã tổ chức 2 cuộc họp với các vị chánh tổng, lý trưởng, điền chủ phổ biến chủ trương của Việt Minh “Phá kho thóc giải quyết nạn đói”, “Không một hạt thóc, một đồng xu cho giặc Nhật”, cứu trợ nạn đói… Khí thế quần chúng lên cao, mít tinh công khai diễn ra ở nhiều nơi. Việt Minh lãnh đạo nhân dân phá kho thóc Đoan Xá, chia hơn 3.000 phương thóc (khoảng 60 tấn ) cho dân.

Tới đầu tháng 7 năm 1945, thời cơ khởi nghĩa vũ trang xuất hiện. Ban chỉ đạo Việt Minh tỉnh do Phạm Thuyên phụ trách, bàn kế hoạch tập kích đồn Đoan Tiểu Bàng và khởi nghĩa giành chính quyền ở Kim Sơn. Ngày 12/7/1945, một ngày sau trận tập kích đồn Tiểu Bàng, khởi nghĩa giành chính quyền ở làng Kim Sơn thắng lợi. Ông Phạm Thuyên tuyên bố xóa bỏ chính quyền tay sai địch và thành lập Ủy ban dân tộc giải phóng làng Kim Sơn.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Ban cán sự Đảng tỉnh Kiến An thành lập do ông phụ trách. Trên cơ sở đó, tháng 11/1945, Ban Tỉnh ủy được thành lập do đồng chí Lê Quốc Thân làm Bí thư. Đầu năm 1948, ông là Liên khu ủy viên, cán bộ kiểm tra Liên khu ủy và Chủ nhiệm Việt Minh Liên khu 3. Tháng 10/1948, ông được điều sang công tác tại Lào. Sau chiến dịch Sầm Nưa, ông được cử làm phó Bí thư Ban cán sự Đảng toàn Lào. Năm 1955 về nước, ông là Ủy viên Ban Biên chính Trung ương, sau Ban này đổi thành Ban Đối ngoại của Đảng. Những năm 1958 – 1962, ông được cử làm Trưởng phái đoàn kinh tế - văn hóa của Chính phủ Việt Nam bên cạnh Chính phủ Vương quốc Lào. Về nước, ông công tác tại Bộ Ngoại giao, làm Vụ trưởng Vụ các nước xã hội chủ nghĩa, sau đó được cử làm Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Chính phủ tại nước Cộng hòa nhân dân Bungari. Năm 1968, ông chuyển sang làm Vụ trưởng thuộc Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương. Ông mất năm 2001.

Thời gian hoạt động ở Hải Phòng – Kiến An ông có nhiều cống hiến cho Mặt trận Việt Minh trong cao trào khởi nghĩa giành chính quyền Cách mạng Tháng Tám/1945. Ông được tặng nhiều Huân, Huy chương: Độc lập, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất.