MAI THÚC LOAN
Mai Thúc Loan (?-722), còn được biết đến với tôn hiệu Mai Hắc Đế (Vua Đen họ Mai), là vị anh hùng đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa lớn nhất chống lại ách đô hộ của nhà Đường vào thế kỷ VIII.
Quê quán: Ông sinh ra tại làng Mai Phụ (nay thuộc xã Mai Phụ, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh), sau đó theo mẹ sang sống tại làng Ngọc Trừng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Xuất thân: Ông vốn là một nông dân nghèo, làm nghề kiếm củi và chăn trâu. Với thân hình cao lớn, da đen và sức khỏe phi thường, ông có uy tín rất lớn trong vùng.
Cuộc khởi nghĩa Hoan Châu (713–722):
Nguyên nhân: Do chính sách tô thuế hà khắc của nhà Đường (đặc biệt là việc bắt người dân cống nạp đặc sản như quả vải).
Diễn biến: Năm 713, ông dựng cờ khởi nghĩa tại vùng Hoan Châu (Nghệ An - Hà Tĩnh ngày nay). Nghĩa quân nhanh chóng giải phóng vùng đất rộng lớn, xây dựng căn cứ tại thành Vạn An (Nam Đàn).
Lên ngôi: Sau khi giành độc lập, ông lên ngôi vua, xưng là Mai Hắc Đế để đối trọng với Hoàng đế nhà Đường. Ông đã liên kết với các nước láng giềng như Lâm Ấp, Chân Lạp để củng cố sức mạnh.
Sự hy sinh: Năm 722, nhà Đường cử 10 vạn quân sang đàn áp. Sau nhiều trận chiến ác liệt, ông rút quân vào rừng rồi qua đời vì bệnh nặng (có nguồn ghi ông hy sinh trong chiến đấu).
Tôn vinh: Nhân dân đời sau lập đền thờ ông ở nhiều nơi, lớn nhất là đền thờ Mai Hắc Đế tại huyện Nam Đàn (Nghệ An) và đền thờ tại quê gốc Lộc Hà (Hà Tĩnh).
