Mắt biếc thời đạn bom
Ở một vùng quê ven đồi thuộc Thừa Thiên Huế, nơi những hàng phượng vẫn đỏ rực mỗi mùa hè, có một đôi mắt biếc mà cả làng không ai quên được. Người ta gọi cô là Hà Lan. Đôi mắt ấy trong như nước sông Hương những ngày không gió, đẹp đến mức khiến người ta vừa nhìn đã thấy lòng mình chùng xuống. Chuyện tình của Hà Lan và Ngạn vốn bắt đầu như một bản nhạc rất khẽ của tuổi học trò, như trong cuốn Mắt Biếc — giản dị, trong trẻo, đầy những mộng mơ không kịp lớn. Nhưng chiến tranh đến, mọi thứ đổi thay nhanh hơn cả một cái chớp mắt. Ngạn nhập ngũ khi vừa tròn hai mươi. Ngày đi, anh đứng dưới gốc phượng cuối làng, nhìn Hà Lan lần cuối. Cô không khóc nhiều, chỉ đứng yên, đôi mắt biếc sâu như chứa cả bầu trời sắp bão. – Anh đi rồi… có quay về không? Ngạn không trả lời ngay. Anh chỉ nói: – Nếu còn đường, anh sẽ về. Câu nói ấy treo lại giữa khoảng trời mùa hạ, mong manh như cánh phượng rơi. Chiến trường đưa Ngạn đi qua những vùng đất đầy khói lửa. Có những đêm nằm giữa rừng Trường Sơn, anh nghe tiếng pháo vọng xa như tiếng sấm không dứt. Có những ngày hành quân dưới mưa bom, đất trời như bị xé đôi. Nhưng trong ba lô anh, luôn có một tấm ảnh cũ — đôi mắt biếc của Hà Lan. Mỗi lần mệt, anh lại nhìn nó. Như một cách để nhớ rằng mình vẫn còn nơi để quay về. Ở quê, Hà Lan không còn đứng dưới gốc phượng chờ nữa. Chiến tranh kéo dài, đời sống xô đẩy cô đi xa hơn bến sông cũ. Có người nói cô lên thành phố, có người bảo cô lấy chồng. Nhưng không ai chắc điều gì ngoài việc đôi mắt ấy vẫn buồn, dù ở nơi nào. Một lần nghỉ phép ngắn, Ngạn trở về. Làng cũ vẫn đó, nhưng phượng đã già hơn, mái nhà thấp hơn, và người chờ anh không còn đứng ở bến cũ. Anh đi tìm. Hỏi khắp xóm. Cuối cùng chỉ nhận được một câu: – Hà Lan… không còn đợi nữa. Câu nói ấy nhẹ, nhưng như một viên đạn bắn trúng ngực. Ngạn đứng rất lâu dưới gốc phượng. Gió thổi qua, lá rơi lả tả. Anh không biết mình buồn vì mất người yêu, hay vì mất đi chính những năm tháng tuổi trẻ không thể quay lại. Rồi chiến tranh lại gọi anh đi. Không kịp gặp lại. Chỉ kịp giữ lại một ánh mắt trong trí nhớ. Nhiều năm sau, khi hòa bình trở lại, Ngạn trở về quê. Làng đã đổi khác. Đường bê tông chạy qua cánh đồng xưa. Trẻ con cười đùa dưới bóng điện vàng. Anh đi qua bến sông cũ. Dừng lại. Ở đó, anh thấy một người phụ nữ đứng bên hàng phượng già. Không còn là cô gái đôi mươi. Nhưng đôi mắt ấy… Vẫn là đôi mắt biếc năm nào. Chỉ khác là trong đó có thêm những lớp sương của thời gian. Hà Lan nhìn anh rất lâu. Không ai nói trước. Chỉ có gió. Và tiếng phượng rơi. Ngạn khẽ cười: – Anh về rồi. Hà Lan gật nhẹ: – Em biết. Khoảnh khắc ấy, chiến tranh như lùi xa hẳn. Chỉ còn lại hai con người từng đi qua mất mát, đứng nhìn nhau giữa một quê hương đã yên bình. Không còn lời hẹn nào nữa. Vì họ đã đi qua cả đợi chờ. Chỉ còn đôi mắt biếc — vẫn trong, vẫn buồn, nhưng không còn lạc mất nhau giữa thời đạn bom nữa.
