Mẹ Lê Thị Nghê

CÂU CHUYỆN “THỜI HOA LỬA”

“MẸ CHÔN SỐNG CON ĐỂ CỨU CẢ LÀNG — NỖI ĐAU KHÔNG THỂ CHÔN VÙI”

Đêm định mệnh mẹ tự tay chôn sống đứa con trai ba tháng tuổi đã trôi qua gần nửa thế kỷ, nhưng thời gian không thể xoa dịu nỗi đau ấy. Người mẹ năm nào — bà Lê Thị Nghê, hay bà Năm Nghê của thôn Linh Kiều — giờ đã tám mươi tuổi, nửa tỉnh nửa mê, ngày nào cũng ôm chiếc khăn từng quấn con, lặng lẽ đi khắp làng vừa bước vừa hát ru.

Không ai ở Hiệp Hòa không biết bà. Trong ký ức người dân, bà là biểu tượng của một nỗi ám ảnh không bao giờ ngủ yên — nỗi ám ảnh chiến tranh.

Đứa trẻ chết để làng được sống

Từ chợ Hiệp Hòa xuôi về thượng nguồn Thu Bồn, chỉ cần hỏi “bà Năm Nghê”, ai cũng nhiệt tình dẫn đường. Trưởng thôn, ông Trần Quang Tiến, kể bằng giọng đầy kính trọng:
“Trẻ con trong làng còn biết bà. Tội nghiệp lắm… Bởi bà tự tay chôn sống con. Mấy chục năm nay bà sống không ra sống, đêm nhớ con là băng sông vào rừng, tay ôm nhang đi tìm.”

Câu chuyện bắt đầu vào một đêm mưa đầu tháng 10/1969. Khi ấy, thôn Trà Linh — nay là Linh Kiều — là vùng căn cứ cách mạng, nơi giặc Mỹ luôn trút bom đạn điên cuồng. Sau Mậu Thân 1968, chúng càng tăng cường càn quét, tàn phá vùng trung du.

Đêm ấy, Mỹ rải hàng chục tấn bom xuống làng. Bà Nghê ôm con gái Lê Thị Liên (4 tuổi) và bé trai Lê Tân (3 tháng tuổi) chạy theo du kích và hơn 200 dân làng vào trú tại hang Hòn Kẽm. Suốt một tuần trốn chạy, họ sống giữa đói khát, kiệt sức. Bà Nghê vừa mới sinh con, lại mất chồng do bom B52 vài ngày trước, nên càng cùng cực.

Tiếng súng, tiếng pháo, tiếng máy bay quần thảo suốt ngày đêm. Người dân phải tuyệt đối im lặng. Chỉ cần một tiếng động nhỏ, cả hang sẽ bị phát hiện, đồng nghĩa với một cuộc thảm sát.

Nhưng bé Tân còn quá nhỏ. Sữa mẹ đã cạn, đói khiến đứa trẻ khóc thét từng cơn. Bất kể dỗ thế nào, bé vẫn khóc — tiếng khóc xé toang bóng tối, ám ảnh từng người.

Đêm 8/10, khi tiếng súng đã rát ngay trước cửa hang, tiếng khóc của bé dội ra ngoài rõ đến mức ai cũng hoảng loạn. Nhiều ánh mắt bàng hoàng, tuyệt vọng hướng về mẹ con bà Nghê.

Và người mẹ ấy — giữa cái ranh giới mong manh của sống và chết — đã đưa ra một quyết định không ai có thể tưởng tượng:
“Con ơi… mẹ không muốn giết con. Nhưng nếu con khóc, cả làng mình sẽ chết.”

Bà cởi áo quấn con lại, ôm ra khỏi miệng hang. Trong mưa lạnh buốt, bà dùng đôi tay gầy móc đất ướt để chôn con.

Dưới ánh chớp pháo sáng, bà thấy lớp đất khẽ động — dấu hiệu con vẫn còn quẫy. Nhưng giặc đã tới gần. Bà run rẩy xóa dấu đất và cắn môi đến bật máu để không bật ra tiếng khóc tuyệt vọng.

Đêm đó, cả làng được sống.
Nhưng cuộc đời bà thì không bao giờ thoát khỏi cái chết của chính con mình.

Nỗi ám ảnh cả đời

Gia đình bà có tám anh chị em, bảy người chết vì bom đạn. Chiến tranh lấy hết của bà: chồng, con, anh em, và cuối cùng là cả sự bình yên trong tâm trí.

Sau ngày phải chôn sống con, bà sống vật vờ giữa tỉnh và điên. Dù cố gắng làm lụng nuôi con gái lớn, nỗi đau vẫn gặm nhấm từng đêm. Bà nghèo, cô độc, không người nương tựa.

Con gái bà rồi cũng lấy chồng nghèo, sinh năm đứa, phải lên bãi vàng Phước Sơn mưu sinh. Còn bà vẫn sống một mình trong ngôi nhà tạm bợ, chậm rãi trôi hết tuổi trẻ vào những cơn mê sảng.

Ngày nào bà cũng ôm chiếc khăn cũ, vừa đi vừa hát ru — bài ru dành cho đứa con mà bà không dám để sống.

Đêm mưa, bà lại đốt nhang, một mình băng rừng để tìm “mộ” con.
Nhưng mộ nào có đâu — bà chôn vội trong mưa, chỉ ba ngày sau là mất dấu.

Sau mỗi lần đi tìm, bà lại ngã bệnh: khi tai biến, khi gãy tay gãy chân. Gia đình dựng tạm một “mộ gió” trước cửa hang Hòn Kẽm để bà yên lòng, nhưng bà vẫn khăng khăng:
“Không ai được cản tao. Tao phải tìm thằng Tân.”

Nhiều năm con gái xin trợ cấp cho mẹ nhưng “không biết xếp diện gì”. Phải đến năm tám mươi tuổi, bà mới được nhận 180.000 đồng trợ cấp người già — muộn đến xót xa.

Có những lúc tỉnh táo hiếm hoi, bà chỉ ngồi lặng rồi nói như lời thú tội với trời đất:

“Tại giết con nên trời hành tôi. Muốn chết cũng không được. Nghèo rách tôi chịu được… chỉ đau nỗi không tìm được nó.”