Mẹ Suốt – Người mẹ anh hùng trên dòng sông Nhật Lệ

Trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước đầy khốc liệt, dân tộc Việt Nam đã sản sinh biết bao con người bình dị mà phi thường. Họ không chỉ cầm súng chiến đấu nơi chiến trường mà còn âm thầm góp sức bằng những công việc giản dị nhưng vô cùng lớn lao. Giữa những con người ấy, hình ảnh Mẹ Suốt – người phụ nữ chèo đò trên sông Nhật Lệ – đã trở thành biểu tượng đẹp đẽ của lòng yêu nước, đức hy sinh và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam. Cuộc đời của mẹ là một bản anh hùng ca thầm lặng, để lại trong lòng nhiều thế hệ niềm xúc động và kính phục sâu sắc.

Mẹ Suốt tên thật là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1908 tại thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Mẹ sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo ven biển. Tuổi thơ của mẹ gắn liền với những ngày tháng cơ cực, thiếu thốn. Vì nghèo khó, mẹ phải đi ở đợ suốt mười tám năm trời. Cuộc đời lam lũ đã sớm hun đúc trong người phụ nữ ấy sự chịu thương chịu khó và nghị lực phi thường.

Sau Cách mạng Tháng Tám, mẹ mới lập gia đình với cụ Trần Bạo và sinh được bốn người con, ba gái một trai. Dù cuộc sống vất vả, mẹ vẫn luôn là người phụ nữ giàu tình yêu thương, sống chan hòa và nhân hậu. Mẹ cùng chồng và người vợ lớn của chồng sống chung dưới một mái nhà. Mẹ không hề phân biệt con riêng con chung mà yêu thương tất cả như nhau. Chính sự bao dung và đức hy sinh ấy đã làm nên vẻ đẹp rất đỗi Việt Nam của người mẹ miền biển.

Cuộc đời mẹ Suốt tưởng chừng sẽ mãi gắn với nghề chèo đò bình dị trên sông Nhật Lệ. Nhưng rồi chiến tranh đã biến người phụ nữ lao động bình thường trở thành một anh hùng. Năm 1964, sau Sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ bắt đầu mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc. Quảng Bình trở thành một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt nhất. Máy bay Mỹ ngày đêm ném bom hòng cắt đứt tuyến chi viện từ miền Bắc vào miền Nam.

Dòng sông Nhật Lệ khi ấy không chỉ là một con sông bình thường mà còn là huyết mạch giao thông quan trọng. Trong hoàn cảnh hiểm nguy ấy, dù đã gần sáu mươi tuổi, mẹ Suốt vẫn tình nguyện chèo đò đưa bộ đội, cán bộ, thương binh và vũ khí qua sông. Công việc ấy vô cùng nguy hiểm bởi bom đạn có thể ập xuống bất cứ lúc nào. Thế nhưng mẹ chưa từng lùi bước.

Ngày ngày, giữa tiếng máy bay gầm rú và bom rơi đạn nổ, chiếc đò nhỏ của mẹ vẫn lặng lẽ vượt sóng. Người ta thường thấy một bà mẹ tóc bạc phơ, dáng người gầy gò nhưng đôi tay chèo vẫn khỏe khoắn, ánh mắt vẫn kiên nghị. Mỗi chuyến đò của mẹ không chỉ chở người và hàng hóa mà còn chở theo niềm tin chiến thắng của cả dân tộc.

Có những đêm tối mịt mùng, bom đạn sáng rực cả bầu trời, mẹ vẫn cắn răng chèo đò. Có lúc sóng lớn tưởng chừng lật úp con thuyền, mẹ vẫn bình tĩnh giữ lái. Nhiều cán bộ, chiến sĩ khi nhắc đến mẹ đều xúc động bởi sự gan dạ phi thường của người phụ nữ đã ngoài năm mươi tuổi. Họ gọi mẹ bằng cái tên trìu mến: “Mẹ Suốt”.

Trong suốt những năm từ 1964 đến 1966, mẹ đã thực hiện hàng nghìn chuyến đò qua sông Nhật Lệ. Theo nhiều tài liệu, mỗi năm mẹ chèo khoảng 1.400 chuyến. Một con số khiến ai nghe cũng phải kinh ngạc và khâm phục. Điều đáng quý hơn cả là mẹ làm tất cả bằng tinh thần tự nguyện, không quản ngại hiểm nguy hay gian khổ.

Hình ảnh mẹ Suốt chèo đò giữa bom đạn đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Mẹ đại diện cho biết bao người phụ nữ Việt Nam bình dị nhưng giàu lòng yêu nước. Họ không trực tiếp cầm súng nơi chiến hào nhưng vẫn góp phần làm nên chiến thắng bằng chính mồ hôi, máu và lòng dũng cảm của mình.

Năm 1966, mẹ Suốt được mời tham dự Đại hội Anh hùng, chiến sĩ thi đua toàn quốc tổ chức tại miền Bắc. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với những cống hiến to lớn của mẹ. Đến ngày 1 tháng 1 năm 1967, mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động ngành Giao thông vận tải trong chống Mỹ cứu nước. Danh hiệu ấy không chỉ dành riêng cho mẹ mà còn là sự tôn vinh hàng triệu người dân lao động Việt Nam đã âm thầm cống hiến cho đất nước.

Tuy nhiên, chiến tranh ngày càng khốc liệt. Khoảng những năm 1967 – 1968, mẹ ngừng công việc chèo đò để tham gia vận chuyển lương thực phục vụ kháng chiến. Dù tuổi đã cao, mẹ vẫn tiếp tục cống hiến cho cách mạng. Và rồi, trong một trận bom bi oanh tạc của máy bay Mỹ tại khu vực bến đò Bảo Ninh sơ tán, mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh. Sự ra đi của mẹ để lại niềm tiếc thương vô hạn cho người dân Quảng Bình và cả nước.

Sau khi mất, mẹ được Nhà nước công nhận là liệt sĩ. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất dành cho mẹ chính là sự kính yêu của nhân dân. Hình ảnh mẹ Suốt đã đi vào thơ ca, âm nhạc và ký ức dân tộc như một tượng đài bất tử.

Đặc biệt, tháng 11 năm 1965, nhà thơ Tố Hữu đã gặp mẹ Suốt tại Đồng Hới. Sau cuộc gặp gỡ ấy, ông sáng tác bài thơ nổi tiếng “Mẹ Suốt”. Bài thơ nhanh chóng lan tỏa khắp cả nước và trở thành một tác phẩm tiêu biểu của thơ ca cách mạng Việt Nam. Qua ngòi bút của Tố Hữu, mẹ hiện lên vừa bình dị vừa lớn lao:

“Gan chi gan rứa mẹ nờ?
Mẹ rằng: cứu nước mình chờ chi ai!”

Hai câu thơ giản dị mà chứa đựng tinh thần yêu nước mãnh liệt của người dân Việt Nam trong chiến tranh. Đó không phải lời nói của riêng mẹ Suốt mà là tiếng lòng của cả dân tộc khi Tổ quốc lâm nguy.

Nhà thơ Xuân Diệu từng ca ngợi hình ảnh trong bài thơ: “Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung / Gió lay như sóng biển tung trắng bờ” là một trong những hình tượng đẹp nhất về người phụ nữ Việt Nam anh hùng trong thơ ca hiện đại. Hình ảnh mái tóc bạc bay trong gió giữa bom đạn chiến tranh đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng quả cảm.

Không chỉ đi vào thi ca, mẹ Suốt còn được nhân dân Quảng Bình dựng tượng đài tưởng niệm. Năm 1980, thị xã Đồng Hới xây dựng bia đài Mẹ Suốt ngay bên bến đò năm xưa. Đến năm 2003, tượng đài mẹ Suốt bên dòng Nhật Lệ được khánh thành, trở thành địa chỉ văn hóa và lịch sử nổi tiếng. Bức tượng của nhà điêu khắc Phan Đình Tiến khắc họa hình ảnh mẹ trong tư thế chèo đò hiên ngang giữa sóng gió, như nhắc nhở các thế hệ hôm nay về một thời đạn bom oanh liệt.

Ngày nay, khi đất nước đã hòa bình, dòng Nhật Lệ không còn tiếng bom rơi đạn nổ. Những cây cầu hiện đại đã nối liền đôi bờ. Nhưng mỗi khi nhắc đến dòng sông ấy, người dân Việt Nam vẫn nhớ về người mẹ chèo đò năm xưa. Mẹ Suốt không chỉ là niềm tự hào của Quảng Bình mà còn là biểu tượng của phụ nữ Việt Nam anh hùng, bất khuất, trung hậu và đảm đang.

Cuộc đời của mẹ Suốt cho chúng ta hiểu rằng anh hùng không nhất thiết phải là những người làm điều phi thường lớn lao. Đôi khi, anh hùng chính là những con người bình dị dám sống vì người khác, dám hy sinh cho Tổ quốc. Từ chiếc đò nhỏ trên sông Nhật Lệ, mẹ Suốt đã làm nên một tượng đài lớn trong lòng dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày mẹ hy sinh, nhưng tên tuổi mẹ vẫn sống mãi. Hình ảnh người mẹ tóc bạc chèo đò giữa bom đạn vẫn là ngọn lửa truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ hôm nay biết yêu nước hơn, biết trân trọng hòa bình hơn và sống có trách nhiệm hơn với quê hương đất nước.