Mẹ Việt Nam anh hùng Lâm Thị Ngà
Đến cầu Xóm Chỉ, gặp một chị tôi hỏi thăm nhà chị Thu Hương - chị ngập ngừng hồi lâu rồi mới đáp: "Chị là Thu Hương đây!". Chị mời tôi vào nhà, kể cho tôi nghe về quãng đời cơ cực và nhiều thiệt thòi của bà cố chị - tức Mẹ Việt Nam anh hùng Lâm Thị Ngà.
Chị kể: "Tính đến nay thì Mẹ đã tròn 110 tuối. Mẹ được sinh ra và lớn lên trong một gia đình rất nghèo lại đông con ở ấp Nhơn Phú, xã Hòa Nghĩa, huyện Chợ Lách. Cuộc đời của Mẹ từ lúc bé cho đến khi lập gia đình và mãi đến lúc qua đời - năm 1988, vẫn chưa có một ngày được sung sướng, bởi một đời của Mẹ sống rất cơ cực và lam lũ. Trong lòng Mẹ vẫn còn đó đau đáu một nỗi đau về tung tích của người con trai thứ.....- đó là liệt sĩ Trần Công Bình, hy sinh vào năm 1949 không tìm được thi thế trong một trận đánh bí mật đốt cháy tàu giặc Pháp trên sông Cái Hàng, vàm Cái Tắc, xã Hưng Khánh Trung". Nói đến đây, giọng chị chùng xuống, đôi mắt đỏ hoe. Rồi chị kể tiếp:
Năm hai mươi tuổi, qua một người quen mai mối, Mẹ đã kết duyên cùng với ông Trần Công Khanh ở ấp Sơn Long, xã Sơn Định. Mẹ sinh được năm người con, trong đó có ba người con trai và hai người con gái. Gia đình bên chồng của Mẹ cũng rất nghèo, hai vợ chồng mới cưới được cho một khoảng đất nhỏ để cất tạm một căn chòi lá. Rồi những đứa con nhỏ lần lượt chào đời, cuộc sống của Ba - Mẹ càng thêm vất vả, Ba - Mẹ phải làm nhiều công việc để kiếm sống, ai thuê gì cũng làm; ban ngày thì đi cuốc đất, làm cỏ, cấy thuê; ban đêm đi mò cua, xúc cá, tép để bán có tiền mà mua gạo cho cả nhà đến bảy miệng ăn.
Rồi các con của Mẹ cũng dần dần lớn khôn và cũng nhận ra được cuộc sống vất vả của ba, mẹ mình; càng lớn các con của Mẹ càng nhận thức được rằng: "Cuộc sống của mình sẽ tốt đẹp hơn, đỡ vất vả hơn nếu không có sự áp bức, bốc lột của bọn giặc Pháp và bọn tay sai tàn bạo. Chính bọn chúng đã va vết và áp bức thậm tệ nên đã đẩy cuộc sống của người dân vào tận đường cùng của cuộc sống"...
Trong giai đoạn 1946- 1954, phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp tái chiếm Chợ Lách diễn ra quyết liệt, nhiệm vụ bức thiết của chính quyền và nhân dân Chợ Lách lúc bấy giờ là củng cố lực lượng chuẩn bị kháng chiến để bảo vệ thành quả của Cách mạng tháng Tăm, giữ gìn an ninh trật tự lại địa phương... Những công việc bước đầu đã gây được ảnh hưởng rất tối, làm cho quần chúng nhân dân càng tin tưởng hơn vào chế độ mới, hãng hái gia nhập vào các đoàn thể cứu quốc. Năm 1945, Mẹ đã gạt nước mắt âm thầm tiển con lên đường chiến đấu: cả hai người con của Mẹ anh Trần Công Bình và Trần Công Vọng đều tham gia vào lực lượng cách mạng của địa phương, trong đó anh Vọng công tác ở Ban Tuyên huấn xã Sơn Định, còn anh Bình tham gia vào lực lượng du kích xã.
Trong thời gian này, nhà Mẹ cũng là nơi tổ chức tin tưởng, giao nhiệm vụ cất giữ truyền đơn và là một trong những cơ sở bí mật của phong trào đấu tranh cách mạng xã Sơn Định.
Trong những năm 1948, phong trào kháng chiến ở một số xã vô cùng khó khăn do sự tiếp tay của lực lượng vũ trang đạo Cao Đài đàn áp phong trào kháng chiến. Lính đạo Cao Đài phối hợp với lính Pháp tiến hành càn quét vào các xã Hòa Nghĩa, Sơn Định, Vĩnh Bình ... Biết gia đình Mẹ có người tham gia cách mạng, bọn địch ngày đêm rình rập, làm khó gia đình Mẹ đủ điều. Chúng thường xuyên dẫn lính qua lại trước nhà Mẹ nhằm khủng bố tinh thần, tuyên truyền xuyên tạc phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân ta, dụ dỗ, lôi kéo các con của Mẹ chiêu hàng để đi lính... Có những hôm, bọn lính và tay sai đến nhà, chúng ra chuồng lùa hết đàn heo, mấy chục con gà đem về bót mổ thịt để ăn nhậu, số còn lại chúng đem ra chợ bán, lấy tiền tiêu xài.
Cùng với việc cần quét, đàn áp, khủng bố tinh thần, chúng xây dựng lực hượng giấn điệp ở khấp nơi. Nhiều đồng chí cán bộ, đảng viên bị dịch bất Lánh đập, giết hại dã man, trong đó có anh Trần Công Vọng - khi đó là cán bộ tuyên huẫn xã Sơn Định. Năm 1950, trong một lần bí mật đi tuyên truyền, rải truyên đơn tố cáo tội ác của giặc Pháp, anh đã bị địch bắt, chúng đem anh về gần nhà, chặt đầu anh ngay tại đầu lộ Mới -cách nhà của Mẹ gần 500 m. Say đó, chúng nếm đầu anh xuống sông Cái Mít, phần còn lại thì bỏ vào bãi đất trồng ở gân nơi chúng giết anh. Khi ấy, anh Vọng mới 22 tuổi, còn con trai của anh mới sinh chưa đầy tháng tuổi.
Khi hay tin con trai bị giết hại, Mẹ vô cùng đau đồn nhưng vẫn cố kìm nén để giấu con dâu vừa mới sinh con đang ở cữ. Tối hôm ấy, Mẹ đã cùng chồng và những người thân lần dò trong đêm tối đi tìm đem xác anh về chôn cất tại đất nhà - một ngôi mộ bằng phẳng không giống như những ngôi mộ khác, còn phần đầu tìm mãi đến mấy ngày sau mới thấy được. Khi tìm được đầu con, Mẹ đau đớn tột cùng bởi vì không còn ai có thể nhận ra được anh Vọng nữa, bùn đất đã bám đầy mặt mũi và tóc của anh.
Sau khi anh Vọng bị địch giết hại, bọn địch lại tăng cường càn quét, ruồng bố gắt gao, cả nhà Mẹ phải lần lượt tản cư lên Sài Gòn sinh sống.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn được giải phóng, gia đình Mẹ đã trở về quê, tiếp tục sống trong căn nhà lá lụp xụp trên nền đất cũ ven kênh Cái Mít, vẫn phải tiếp tục làm rất nhiều công việc để sinh sống... Do hồ sơ thất lạc, mãi đến năm 1984, anh Bình mới được Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phú) ký quyết định công nhận liệt sĩ; năm 1995 đên lượt anh Vọng được Thủ tướng Chính phủ ký quyết định công nhận là liệt sĩ. Cho đên lúc qua đời, Mẹ chưa được thụ hưởng đầy đủ chính sách dành cho người có công với cách mạng. Bên cạnh đó, Mẹ vẫn còn đó nỗi đau không thể nào nguôi ngoai vì thân thể của anh Bình mãi mãi chìm dưới dòng nước lạnh ...
Mặc dù có sự chậm trễ, nhưng Mẹ đã được an ủi phần nào khi ngày 16 tháng 12 năm 2014, Mẹ được Chủ tịch nước ký Quyết định số 3346 truy tặng danh hiệu cao quý "Bà Mẹ Việt Nam anh hùng" !
