MỞ CON ĐƯỜNG HẠNH PHÚC - NHỮNG TRANG TÀI LIỆU GIẢI MẬT
Trường Đại học Hải Dương
"Sống trên đá, chết vùi trong đá" không chỉ là câu nói dành cho đồng bào vùng cao nguyên đá Hà Giang, mà còn là bản thiên hùng ca về máu và mồ hôi của hơn 1.200 Thanh niên xung phong (TNXP) mở con đường Hạnh Phúc (1959 - 1965).
1. Gian Khổ Từ Những Báo Cáo Ố Mờ
Tại cuộc triển lãm tài liệu lưu trữ kỷ niệm 50 năm con đường Hạnh Phúc, những trang báo cáo của Ty Giao thông vận tải Hà Giang gửi Ủy ban hành chính tỉnh ngày 19/3/1963 đã tái hiện chân thực đời sống thiếu thốn của TNXP:
- Chế độ ăn: Mùa lạnh làm việc nặng nhưng chỉ có 7 lạng lương thực/ngày. TNXP tha thiết xin tăng thêm 1 lạng ngô/sắn và xin giảm tỷ lệ độn xuống còn 30%.
- Mặc & Giải trí: Mỗi năm chỉ được phát 1 bộ quần áo, chưa hết năm đã rách. Suốt hơn 1 năm rưỡi không được xem một buổi chiếu phim hay văn công nào.
2. Đội Cảm Tử Mã Pí Lèng Và 11 Chiếc Quan Tài Dự Phòng
Gian khổ nhất là đoạn đường mở qua đèo Mã Pí Lèng từ năm 1963 đến tháng 3/1965. Ban chỉ huy công trường đã lập ra ""Đội Cơ Dũng" (từ 17 tăng lên 30 người) gồm những TNXP cảm tử: "Họ phải treo mình trên vách đá cheo leo suốt 11 tháng ròng rã, dùng búa và xà beng đục từng lỗ đá tra thuốc nổ để mở ra con đường rộng 0,4m cho người đặt chân."
Đã có hơn 2 tấn dây thừng được chăng như mạng nhện trên vách đá để bảo vệ anh em. Ban chỉ huy thậm chí đã chuẩn bị sẵn 11 chiếc quan tài bằng gỗ tạp cất giấu cách đó 2km để phòng hữu sự. Mỗi sáng trước khi leo lên vách đá, các thành viên Đội Cơ Dũng đều làm lễ tuyên thệ.
May mắn thay, 11 chiếc quan tài đó không phải dùng đến. Nhưng chỉ đúng 1 tuần trước ngày thông xe (4/3/1965), anh Đào Ngọc Phẩm (đại đội Thái Nguyên) trong lúc kiểm tra vách đá 56-57 đã dũng cảm lao ra xô hai bố con người Mông tránh khỏi một khối đá trượt. Hai cha con thoát chết, còn anh Phẩm sẩy chân rơi xuống vực sâu, trở thành người TNXP cuối cùng hy sinh trên tuyến đường lịch sử.
