Món “nợ” lịch sử

Để có được ngày hòa bình, thống nhất, hàng triệu người con ưu tú đã ngã xuống. Và cũng ngần ấy những bà mẹ khóc con, những người vợ khóc chồng, người thân khóc người thân… Ý thức sâu sắc công lao to lớn của những người mẹ Việt Nam, những người mẹ anh hùng phải gánh chịu những tổn thất, hy sinh trong kháng chiến, nhiều năm qua, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ đã có nhiều công trình nghiên cứu, trưng bày chuyên đề tại chỗ và lưu động về những người mẹ VNAH. Bà Nguyễn Thị Thắm – Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ cho biết, đến tháng 12.2015, TP.Hồ Chí Minh có 4.373 Bà mẹ VNAH. Những mẹ còn sống đều tuổi cao sức yếu. Theo thời gian, nhiều Bà mẹ VNAH sẽ chỉ còn trong ký ức, trong những câu chuyện kể như là huyền thoại. Nhận thức sâu sắc điều này, năm 2011 Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ đã thực hiện dự án “Nghiên cứu sưu tầm và trưng bày tư liệu về Bà mẹ VNAH TP.Hồ Chí Minh”. Dự án đã thực hiện điều tra và thống kê có khoa học về thông tin, quê quán và tổng số thân nhân của các bà mẹ hy sinh trong hai cuộc kháng chiến. Nổi bật là dự án đã sưu tầm được hơn 1.340 hiện vật gốc của các mẹ. Bà Thắm chia sẻ: “Là những người được giao nhiệm vụ giữ gìn và phát huy truyền thống quý báu, những giá trị tốt đẹp của phụ nữ, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ hiểu một cách sâu sắc món nợ lịch sử trước những giọt nước mắt lặng lẽ của những người mẹ. Việc giữ gìn và phát huy Di sản Văn hóa về Mẹ VNAH vừa là trách nhiệm, là nghĩa vụ thiêng liêng mà Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ phải thực hiện. Bởi hình ảnh của những người mẹ Việt Nam giờ đây trở thành những câu chuyện kể huyền thoại”.

Thông qua những kỷ vật, hiện vật được trưng bày giới thiệu, người xem sẽ hiểu hơn về cuộc đời tần tảo, sự hy sinh cao cả và đóng góp to lớn của các Mẹ VNAH. Những hiện vật đều rất giản dị, đời thường, từ cái vòng đeo tay, chiếc đồng hồ, chiếc khăn, tấm áo cho đến những khuôn bánh, cối ngoáy trầu, ly uống nước… mà các mẹ sử dụng hàng ngày, đều để lại cho người xem những ấn tượng sâu đậm. Đó là bộ đồng phục hội viên Hội Cựu chiến binh quận Thủ Đức của Mẹ VNAH Phạm Thị Khai (1928 – 2012) tặng cán bộ Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ khi thực hiện “Dự án nghiên cứu, sưu tầm và trưng bày tư liệu Mẹ VNAH TP.Hồ Chí Minh”. Lúc đó mẹ Phạm Thị Khai chia sẻ rằng, tuy là bộ áo quần cựu chiến binh nhưng cũng đã nhắc nhớ kỷ niệm một thời tuổi trẻ, của sự dấn thân cho hòa bình, độc lập dân tộc mà mẹ và các thế hệ cha anh đã trải qua.

Hay đó là bức thư của chiến sĩ Lê Viết Hùng gửi gia đình vào ngày 7.12.1978, và sau đó đã anh dũng hy sinh tại tỉnh Tây Ninh. Trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam vào năm 1978, Lê Viết Hùng – con trai duy nhất của Mẹ VNAH Nguyễn Thị Dinh (1936 – 2002) được đơn vị cử đến Tây Ninh đóng quân. Trước khi lên đường thực hiện nhiệm vụ bám địch, chiến sĩ Lê Viết Hùng đã tranh thủ viết vài dòng thư ngắn ngủi gửi cho gia đình, và không ngờ đây là lá thư cuối cùng. “Còn con từ khi rời thành phố lên chiến đấu ở Tây Ninh vẫn luôn mạnh khỏe, nhưng ăn uống khô khan, lại tối phải thức trắng nên người có gầy đi rất nhiều. Nói vậy thôi chứ không có gì thiếu thốn cho lắm, ba má cứ yên tâm. Sống trên này nhân dân rất thương nên cuộc sống cũng có phần thoải mái…”. Lá thư này đã được Mẹ VNAH Nguyễn Thị Dinh giữ gìn nguyên vẹn và gia đình mẹ tặng Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ vào năm 2011.