MỘT ĐỜI NGƯỜI GIỮA LỬA VÀ LÚA

Ông Nghiêm bảo đời ông chia làm hai nửa.
Một nửa sống với lửa.
Một nửa sống với lúa.

Nhưng thực ra, cả đời ông chưa bao giờ rời khỏi hai thứ ấy.

Ông sinh ra giữa đồng. Lớn lên trong mùi bùn non và rơm rạ. Mười tám tuổi đã biết cày, biết cấy, biết gánh lúa thay cha. Cuộc đời ông, nếu không có chiến tranh, có lẽ chỉ quanh quẩn trong bán kính vài cây số, từ nhà ra ruộng, từ ruộng về nhà.

Nhưng chiến tranh đến, kéo ông ra khỏi cánh đồng.

Cao trào đầu tiên của đời ông là ngày rời làng nhập ngũ. Buổi sáng hôm ấy, ông vừa gặt xong thửa ruộng cuối. Mẹ ông dúi cho con nắm cơm, không khóc, chỉ nói:

– Đi rồi về, còn ruộng đấy.

Câu nói ấy theo ông suốt những năm ở chiến trường.

Ở nơi lửa đạn, ông học cách sống khác. Sống nhanh hơn. Sống căng hơn. Sống trong từng khoảnh khắc. Bom nổ, đất đá văng lên. Đồng đội ngã xuống. Có những đêm, lửa cháy đỏ cả cánh rừng.

Cao trào thứ hai đến trong một trận bom ác liệt. Đơn vị bị đánh dữ dội. Ông bị hất văng xuống hố. Khi tỉnh lại, tai ù, miệng đầy đất. Bên cạnh, một người bạn quê cùng huyện đã không còn thở.

Ông kể, trong khoảnh khắc ấy, điều ông nghĩ đến không phải là cái chết, mà là mảnh ruộng ở quê. Ruộng chưa cấy xong. Mẹ già không biết xoay xở ra sao.

Ý nghĩ rất đời thường ấy kéo ông đứng dậy, bò ra khỏi hố bom.

Chiến tranh kéo dài. Ông đi qua nhiều trận, nhiều nơi. Lửa không chỉ cháy ngoài chiến trường, mà cháy cả trong người. Những đêm sốt rét, những cơn ác mộng, những lần tiễn bạn bè đi mà không có mộ.

Cao trào lớn nhất của đời ông là ngày trở về. Ông sống sót. Nhưng không còn là chàng trai hai mươi tuổi ngày nào. Người gầy, tóc sớm bạc, trong người đầy thương tích.

Ông trở lại cánh đồng xưa. Ruộng vẫn đó. Nhưng nhiều người không còn. Có thửa ruộng bỏ hoang vì chủ đã hy sinh. Có bờ tre gãy vì bom.

Ông cấy lại. Chậm hơn. Cúi lâu hơn. Nhưng ông bảo:

– Còn đứng được trên ruộng là còn sống.

Những năm sau đó, ông sống trọn với lúa. Cấy, gặt, đắp bờ, tát nước. Lửa chiến tranh lùi xa, nhưng lửa ký ức thì không tắt. Có những đêm, ông giật mình vì tiếng sấm, tưởng bom.

Cao trào cuối cùng của câu chuyện đời ông đến rất muộn, khi ông đã già. Một lần, cháu ông hỏi:

– Ông ơi, nếu không có chiến tranh, ông có đi bộ đội không?

Ông im lặng rất lâu, rồi nói:

– Không ai muốn đi qua lửa cả. Nhưng nếu không có những người đi qua lửa, thì làm gì còn lúa cho cháu ăn hôm nay.

Câu nói ấy làm tôi hiểu: đời ông không phải là đời anh hùng, mà là đời của một người giữ cho sự sống tiếp tục.

Một đời người giữa lửa và lúa.
Lửa để thử thách.
Lúa để nuôi sống.

Và chính những con người như ông – lặng lẽ, bền bỉ – đã làm nên chiều sâu của lịch sử, để hôm nay, quê lúa Thái Bình được yên bình trong tiếng gió mùa thổi qua đồng xanh.