Một thầy nghề sắc sảo

“Làm báo phụng thời, một đời đắc chí”

Nhà báo Hoàng Tùng (tên thật là Trần Khánh Thọ) sinh năm 1920, tại xã Nhân Hòa (nay là xã Hòa Hậu), huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Ông tham gia cách mạng từ rất sớm và đã trải qua nhiều trọng trách: Trưởng ban Tuyên huấn Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương), Bí thư Trung ương Đảng phụ trách công tác tư tưởng. Đặc biệt, ông có gần 30 năm làm Tổng biên tập Báo Nhân Dân và gần 30 năm làm Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam...

Nhìn nhận lại quá trình hoạt động cách mạng của mình, nhà báo Hoàng Tùng cho rằng, ngay từ khi mới bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng ở thành phố Nam Định, ông đã muốn dấn thân vào nghiệp viết, đầu tiên là viết truyền đơn. Sau năm 1940, bị bắt vào nhà tù Sơn La, ông được ở gần nhiều nhà báo nổi tiếng như Trần Huy Liệu, Văn Tân, Trần Đình Long, Khuất Duy Tiến... Đó là một trường học lớn, giúp ông vào nghề với những bài viết đầu tiên nói về sinh hoạt nhà tù khổ sai trên Báo Suối reo-tờ báo của Chi bộ nhà tù Sơn La. Sau này, khi được đồng chí Trường Chinh hướng dẫn làm báo cách mạng trên chiến khu, ông xuất hiện với bút danh Hoàng Tùng một cách đĩnh đạc, để cái tên đó khắc sâu dấu ấn vào lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.

Ông kể: “Tôi từng viết báo bí mật, viết báo công khai, viết báo địa phương, viết báo Trung ương, viết tạp chí lý luận... Nếu tính cả thời gian viết truyền đơn và diễn thuyết về cách mạng thì có lẽ đã hơn 70 năm tôi làm người chiến sĩ trên mặt trận chữ nghĩa của Đảng... Khi còn ở Báo Nhân Dân, tối nào tôi cũng xem lại những bài bình luận. Không những thế, tôi còn viết, nhưng chủ yếu ký bằng hai chữ “Nhân Dân” chứ ít khi ký tên Hoàng Tùng...”. Cho tới cuối đời, Hoàng Tùng vẫn cho rằng việc tổ chức xếp ông vào làm báo là một duyên kỳ ngộ, giúp ông có thể dựa trên câu thơ của Nguyễn Khuyến trong bài “Di chúc” là “Cúi trông hổ đất, ngửa lên thẹn trời” biến tấu thành lời vịnh đầy hứng khởi về đời ông: “Chết không hổ đất, sống không thẹn trời”. Khi gần 90 tuổi, ông còn tự vịnh: “Làm báo phụng thời, một đời đắc chí”. Trong quan niệm của Hoàng Tùng, người làm báo cách mạng, người viết, người làm văn học, trước cái biến động của cách mạng thì phải “Bền gan, vững chí, không thay đổi chí hướng”. Đó mới là cách để thực hiện câu “Dĩ bất biến ứng vạn biến” mà Bác Hồ từng không chỉ một lần nhắc nhở.

Người làm chứng đầy trách nhiệm

Là một nhà hoạt động cách mạng lão thành, có thời gian không ngắn được làm việc gần gũi với những lãnh đạo cao cấp nhất của Đảng ta, Hoàng Tùng đã lưu giữ được rất nhiều cứ liệu lịch sử quan trọng. Và ông đã bảo quản những cứ liệu đó một cách chỉn chu, đầy trách nhiệm. Ông là một người làm chứng đầy trách nhiệm cho một giai đoạn lịch sử rất quan trọng của đất nước ta thời đương đại. Ông có những nhận xét rất thấm thía về các gương mặt hàng đầu của thể chế và cả những chi tiết lịch sử rất quan trọng đối với hậu thế. Ông khẳng định rằng, lời Bác Hồ nói trong những ngày cách mạng mùa thu năm 1945 là chúng ta đã xây dựng được chính quyền nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á.

Ở thời điểm năm 2006, ông đã có những suy ngẫm rất thấm thía về công cuộc đổi mới của đất nước ta: “Tôi nghĩ rằng, bây giờ chúng ta đổi mới được một bước quan trọng, mở mang được nhiều về kinh tế hay văn hóa. Nói chung, xã hội đã có nhiều cái mới. Tuy nhiên, còn cần phải đổi mới hơn nữa về sinh hoạt nội bộ cũng như trong nhiều vấn đề xã hội khác nữa. Muốn làm được như vậy, hoạt động của xã hội ta nói chung cũng phải dựa trên một nguyên tắc chủ đạo: Dân chủ hóa. Cần phải thấy rằng, dân chủ hóa đang là trào lưu chủ đạo trên thế giới. Không thể làm khác được! Dân chủ hóa là một trào lưu lịch sử... Dân chủ của ta là dân chủ nhân dân. Nhân dân là chủ. Tất cả do dân và vì dân. Giải phóng trí tuệ là nội dung cơ bản dân chủ hóa của ta...”.

Nhà báo, nhà cách mạng Hoàng Tùng khâm phục sức đọc của Bác Hồ và có nhiều kỷ niệm với Bác. Ông kể: “Báo nào Bác cũng đọc, không những báo trong nước mà cả các báo nước ngoài. Đối với Báo Nhân Dân, Bác đọc xong rồi gửi lại cho tôi. Bác đánh dấu những bài nào cần chú ý, nếu Bác thấy sai thì gọi người phụ trách lên chỉ rõ những chỗ sai. Bác luôn nói cụ thể, căn dặn viết báo lý lẽ phải chặt chẽ, ngắn gọn và mục đích, đối tượng phải rõ ràng. Bác viết một bài rồi đánh máy gửi cho một số người, như các đồng chí: Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp... xem rồi góp ý kiến. Sau đó Bác gọi tôi lên, đưa cho xem ý kiến của các đồng chí đó rồi trao đổi xem lấy chỗ nào và không nên lấy chỗ nào”...

Với tư cách một nhà báo và một người lãnh đạo báo chí, Hoàng Tùng đã để lại nhiều dấu ấn sâu đậm. Trong cách nhìn nhận sâu sắc và lịch lãm của nhà báo Hữu Thọ, nguyên Tổng biên tập Báo Nhân Dân, nhà báo Hoàng Tùng là thầy nghề sắc sảo. Mặc dù công việc của một Tổng biên tập rất bận nhưng ông vẫn trực tiếp viết nhiều bình luận quan trọng, trực tiếp chữa các bài bình luận, xã luận, phóng sự điều tra rất chu đáo... Ông thực sự là “bà đỡ” cho các tài năng trẻ, là người có công lớn trong xây dựng đội ngũ những người làm báo Nhân Dân.