Mười bông hoa thép trên vùng đất Lam Hạ

Chuyện : Mười bông hoa thép trên vùng đất Lam Hạ

​ Năm 1966, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, bầu trời thị xã Phủ Lý (Ninh Bình) ngày đêm oằn mình trong bom đạn. Ở một trọng điểm gần cầu Hồng Phú, đại đội dân quân phòng không Lam Hạ với những cô gái tuổi 16-22 nhận nhiệm vụ phối hợp cùng bộ đội chủ lực giữ vững bầu trời thông suốt. ​

Họ là những cô gái tuổi còn rất trẻ, vừa mới rời ghế trường cấp 3, người là nông dân, giáo viên, công nhân. Mười cô gái ấy cùng sinh ra, lớn lên, cùng chiến đấu và anh dũng ngã xuống trên mảnh đất quê hương Lam Hạ. 10 cô hy sinh ở các trận địa khác nhau, lúc đó các cô mới chỉ khoảng 16-22 tuổi mà thôi. Tại trận địa pháo 37 ly, ngày 1-10-1966 có 6 cô hy sinh gồm: Đinh Thị Tâm (sinh năm 1948) – cô gái 18 tuổi quê thôn Đình Tràng, xã Lam Hạ. Nhà chị có 6 chị em, chị là cả. Khi xã phát động phong trào dân quân tự vệ, Tâm đã xin nghỉ việc ở xưởng may, đề nghị bố vào làm thay để mình ra trận địa trực chiến. Tâm cùng các chị em trong xã đều hăng hái viết đơn tình nguyện gia nhập lực lượng dân quân phòng không là Trần Thị Tuyết (sinh năm 1947), Phạm Thị Lan (sinh năm 1944), Vũ Thị Phương (sinh năm 1943), Nguyễn Thị Thu (sinh năm 1948) và Nguyễn Thị Thi (sinh năm 1950). Còn trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm, ngày 9-10-1966 có cô Nguyễn Thị Thuận (sinh năm 1948), Trần Thị Thẹp (sinh năm 1944) và Nguyễn Thị Oánh (sinh năm 1942) cũng anh dũng hy sinh. Trên trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc, ngày 7-7-1967, cô Đặng Thị Chung (sinh năm 1944) hy sinh.

Thời gian đầu , chị em phân công luôn phiên trực chiến , còn lại vẫn thường xuyên chăm lo công việc đồng áng và việc nhà . Nhiều chị em ra trận địa mà quần áo, đầu tóc vẫn còn vương mùi bùn đất từ công việc đồng áng dở dang. ​

Vừa mới thành lập được có 1 năm, Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ đã trực tiếp tham gia nhiều trận đánh quyết liệt. Tiêu biểu là những trận đánh đầu tháng 10-1966. Sáng sớm 1-10-1966, còi báo động máy bay Mỹ đang bay về phía Nam đồng bằng Bắc Bộ phá tan bầu không khí yên tĩnh. Như một phản xạ tự nhiên, chị em dân quân Lam Hạ tức tốc chạy thẳng ra trận địa phòng không. Ngoài trận địa pháo, các pháo thủ nhanh chóng vào vị trí chiến đấu, quay tầm, chỉnh hướng, sẵn sàng nhả đạn... Ngoài nhiệm vụ hậu cần, tiếp đạn, tải thương, chị em dân quân Lam Hạ còn trực tiếp sát cánh chiến đấu cùng bộ đội. Đó là các chị Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương... Chỉ trong buổi sáng ngày hôm đó, đã có 4 đợt với hàng chục tấn bom dội xuống cầu, đường sắt, trận địa pháo, và các vị trí quanh Phủ Lý, gây nên cảnh đổ nát, chết chóc đau thương.

Mặc dù mới tham gia chiến đấu, giữa trận địa bom, đạn vang rền và tiếng gầm rít của động cơ phản lực, song chị em không hề tỏ ra sợ hãi, mà vẫn bình tĩnh đợi mục tiêu lọt vào tầm bắn mới trút lửa đạn, làm cho địch khó tiếp cận mục tiêu ném bom. Đến đợt thứ 4, lúc gần 10h30, trận địa phòng không ở thôn Đình Tràng, xã Lam Hạ gồm 4 khẩu đội pháo 37 ly bố trí dọc theo trục đường chính của xã, gần Quốc lộ 1, có tới 2 khẩu đội bị trúng bom. Loạt bom đó đã cướp đi sinh mạng 6 nữ dân quân Lam Hạ gồm : Đinh Thị Tâm, Trần Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương.

Tám ngày sau (9-10-1966), trong một trận đánh trả máy bay Mỹ, lại có thêm ba người con gái Lam Hạ là các chị Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh ngã xuống trên trận địa pháo 57 ly ở Đường Ấm. Trong trận chiến đấu khác, ngày 7-7-1967, người con gái thứ 10 - Đặng Thị Chung của Đại đội dân quân phòng không Lam Hạ đã anh dũng hy sinh tại trận địa pháo 57 ly ở Hòa Lạc.

Mười cô gái - liệt sỹ Lam Hạ, mỗi người một vẻ, song tinh thần chiến đấu, sự hy sinh và những câu chuyện riêng của họ đã trở thành Bài ca đi cùng năm tháng của một thời đánh Mỹ hào hùng. Hành động, cử chỉ của họ rất đời thường, song mang đầy tính chiến đấu và nhân văn cao thượng . Họ hy sinh không cùng một ngày giống như mười cô gái thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), song tất cả đều là những anh hùng liệt sĩ bất tử với thời gian, sống mãi với tuổi mười sáu, đôi mươi, mười bông hoa thép trên vùng đất Lam Hạ. Đã 60 năm qua và chắc chắn rằng cả mãi về sau này, những câu chuyện về 10 cô gái Lam Hạ vẫn còn tươi nguyên trong ký ức của bà con, cô bác, người dân địa phương và cả nhân dân Hà Nam (cũ).

Sự hy sinh của họ sẽ sống mãi với thời gian . Để ghi nhớ, vinh danh và tưởng nhớ chiến công của mười liệt sĩ dân quân xã Lam Hạ, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Hà Nam cũ (nay là Ninh Bình) đã xây dựng đền thờ mười liệt sĩ dân quân Lam Hạ ngay tại ụ pháo nơi các cô đã hy sinh.

-SƯU TẦM -

Lại Hải Ly -11A3 , thôn Chằm Vải , xã Thanh Bình – trường THPT A Thanh Liêm , Xã Thanh Bình – tỉnh Ninh Bình