Năm 1971, Nguyễn Thị Lài và quả mìn bên chợ Đông Ba

Một nữ trinh sát giữa lòng Huế

Đầu những năm 1970, thành phố Huế vẫn là một địa bàn chiến lược, nơi các lực lượng cách mạng và đối phương hoạt động đan xen.

Nguyễn Thị Lài khi ấy đã có nhiều năm hoạt động bí mật.

Bà bước vào con đường cách mạng từ năm 14 tuổi. Ban đầu, tổ chức bố trí bà làm người giúp việc trong các gia đình để nắm địa hình, tình hình và tạo điều kiện hoạt động. Sau đó, bà được điều về lực lượng trinh sát vũ trang thuộc Ban An ninh thành phố Huế, tham gia những nhiệm vụ đặc biệt trong nội thành.

Từ năm 1970, Nguyễn Thị Lài cùng đồng đội liên tục thực hiện những nhiệm vụ ngay trong vùng đối phương kiểm soát.

Một trong những phương thức hoạt động của bà là quan sát, theo dõi mục tiêu rồi lựa chọn thời điểm thích hợp để đánh.

Trận đánh tại khu vực trạm xăng gần chợ Đông Ba năm 1971 là một trường hợp như vậy.

Theo dõi một tốp quân

Theo lời kể của Nguyễn Thị Lài được Báo Nhân Dân đăng tải, trong năm 1971, bà bí mật theo dõi một tốp lính đối phương di chuyển về trạm xăng gần chợ Đông Ba.

Đây là công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn.

Một người trinh sát không thể chỉ nhìn vào mục tiêu trong một khoảnh khắc.

Cần xác định đối phương là ai, di chuyển như thế nào, tập trung ở đâu và thời điểm nào có thể thực hiện nhiệm vụ.

Với Nguyễn Thị Lài, việc theo dõi tốp quân là bước đầu tiên.

Sau khi nắm được tình hình, bà chuẩn bị cho trận đánh.

Quả mìn tại trạm xăng

Nguyễn Thị Lài sử dụng mìn hẹn giờ và kíp nổ.

Khác với trận đánh ở rạp Tân Tân trước đó, nơi bà sử dụng vỏ bọc bạn gái một sĩ quan để tiếp cận mục tiêu, lần này câu chuyện được các nguồn tư liệu ghi lại ngắn gọn hơn.

Bà bí mật tiếp cận khu vực trạm xăng, đặt mìn và kíp nổ rồi rút khỏi khu vực.

Theo Báo Nhân Dân, vụ nổ đã tiêu diệt 9 người và làm bị thương nhiều người khác.

Như vậy, trận đánh không diễn ra bằng một cuộc đọ súng trực tiếp.

Người thực hiện nhiệm vụ không xuất hiện giữa trận địa.

Công việc chính nằm ở quá trình trinh sát, lựa chọn mục tiêu, đặt mìn và rút khỏi khu vực trước khi vụ nổ xảy ra.

Đó là đặc điểm của những hoạt động bí mật trong lòng đô thị.

Chợ Đông Ba – một địa bàn đặc biệt

Khu vực chợ Đông Ba nằm ở phía bắc sông Hương, ngay trong trung tâm thành phố Huế.

Trong chiến tranh, khu vực này từng là một địa bàn có vị trí quan trọng.

Đặc biệt, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, cửa Đông Ba và khu vực xung quanh từng là nơi diễn ra những trận chiến ác liệt giữa lực lượng cách mạng và quân đội Việt Nam Cộng hòa. Các hồi ức của những người tham gia chiến đấu tại Huế cho thấy khu vực phía đông thành phố, gần chợ Đông Ba, là một trong những hướng chiến đấu quan trọng.

Ba năm sau Tết Mậu Thân, hoạt động của các lực lượng cách mạng trong thành phố vẫn tiếp tục.

Nhưng phương thức chiến đấu đã có những thay đổi.

Thay vì những trận đánh lớn, lực lượng trinh sát vũ trang còn tiến hành những hoạt động nhỏ, bí mật, đánh vào các mục tiêu cụ thể.

Trận trạm xăng là một ví dụ.

Một chiến công trong chuỗi nhiệm vụ năm 1971

Trận đánh trạm xăng chợ Đông Ba không phải nhiệm vụ duy nhất Nguyễn Thị Lài thực hiện trong năm 1971.

Trước đó, đầu năm, bà từng dùng vỏ bọc là bạn gái của đại úy Quang để tiếp cận rạp chiếu bóng Tân Tân. Bà mang theo một túi xách chứa mìn hẹn giờ, đặt dưới ghế rồi rời khỏi địa điểm. Vụ nổ sau đó gây thương vong cho lực lượng đối phương.

Sau trận trạm xăng, tháng 4/1971, Nguyễn Thị Lài tiếp tục nhận nhiệm vụ đánh vào Ty Cảnh sát quốc gia ở Huế.

Lần này, bà cải trang thành người dân đi làm giấy chứng minh nhân dân để thâm nhập.

Nhưng sau khi đặt kíp nổ, bà bị phát hiện và bắt ngay tại hiện trường.

Như vậy, trận trạm xăng nằm giữa một chuỗi nhiệm vụ mà Nguyễn Thị Lài thực hiện trong thời gian hoạt động tại thành phố Huế.

Nó cũng là một trong những chiến công cuối cùng của bà trước khi bị bắt.

Sau vụ bắt giữ

Tại xà lim Lê Quý Đôn, Nguyễn Thị Lài bị thẩm vấn và tra tấn nhằm khai thác thông tin về tổ chức cách mạng.

Những tư liệu do Báo Nhân Dân đăng lại từ lời kể của bà cho biết đối phương sử dụng nhiều hình thức tra tấn nhưng bà không để lộ thông tin về những người đã giao nhiệm vụ cho mình. Khi bị hỏi, bà giữ một lời khai nhất quán rằng mình chỉ được một người sai mang đồ đến địa điểm cần đặt và không biết người đó là ai.

Cuối cùng, bà bị tuyên án 18 tháng tù.

Năm 1973, sau khi ra tù, Nguyễn Thị Lài được đưa lên chiến khu học tập chính trị và tiếp tục công tác cách mạng.

Hai năm sau, đất nước thống nhất.

Người nữ trinh sát năm nào trở lại thành phố Huế.

Từ người trinh sát đến Anh hùng

Sau ngày giải phóng, trong các năm 1975–1978, Nguyễn Thị Lài được phân công làm Trưởng ban An ninh Quận 1, thành phố Huế.

Năm 1976, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, khi là thương binh hạng 3/4.

Nhìn lại cuộc đời hoạt động của Nguyễn Thị Lài, trận đánh trạm xăng chợ Đông Ba chỉ là một trong nhiều nhiệm vụ bà từng thực hiện.

Nhưng nó cho thấy rõ một đặc điểm của hoạt động trinh sát vũ trang trong đô thị:

muốn đánh được mục tiêu, trước hết phải nhìn thấy mục tiêu.

Người chiến sĩ phải biết theo dõi, nắm quy luật hoạt động, lựa chọn thời điểm rồi mới hành động.

Lời kết

Năm 1971, giữa thành phố Huế, Nguyễn Thị Lài bí mật theo dõi một tốp quân đối phương di chuyển về trạm xăng gần chợ Đông Ba.

Sau khi nắm được mục tiêu, bà đặt mìn hẹn giờ và kíp nổ rồi rút khỏi khu vực.

Vụ nổ sau đó, theo tư liệu Báo Nhân Dân, tiêu diệt 9 người và làm bị thương nhiều người khác.

Đó là một trận đánh không có tiếng súng kéo dài.

Không có một đội hình lớn.

Chỉ có một người nữ trinh sát, một mục tiêu đã được theo dõi và một quả mìn được đặt đúng thời điểm.

Nhưng phía sau vài dòng ghi chép ấy là cả một quá trình hoạt động bí mật giữa một thành phố đang có chiến tranh.

Nguyễn Thị Lài đã bắt đầu con đường cách mạng từ năm 14 tuổi, rồi trở thành nữ trinh sát vũ trang của Ban An ninh thành phố Huế. Năm 1971, bà thực hiện nhiều nhiệm vụ ngay giữa lòng đối phương, trước khi bị bắt vào tháng 4 và trải qua những ngày tháng khắc nghiệt trong xà lim Lê Quý Đôn.

Năm 1976, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trận đánh ở trạm xăng gần chợ Đông Ba vì thế không chỉ được nhớ bằng con số 9 người bị tiêu diệt. Nó còn là một lát cắt của cuộc chiến bí mật trong lòng thành phố Huế – nơi những nữ trinh sát như Nguyễn Thị Lài phải biến sự quan sát, kiên nhẫn và bí mật thành sức mạnh chiến đấu.