Nam Cao “Ở rừng” – dấu chân người làm báo trên núi Phja Bjoóc (1947)
Mùa thu năm 1947, Nam Cao cùng các nhà văn – nhà báo Tô Hoài, Xuân Thủy..., lên núi Phja Bjoóc – Núi Hoa – Núi Cứu Quốc làm Báo Cứu Quốc (địa điểm thuộc xã Mỹ Phương, huyện Chợ Rã nay là xã Thượng Minh, tỉnh Thái Nguyên). Trong những tháng ngày gian khổ giữa rừng sâu Việt Bắc, ông đã viết truyện ngắn “Đôi mắt” và nhật ký “Ở rừng” – những trang tư liệu hiếm hoi, chân thật về đời sống người làm báo kháng chiến.
Cuộc họp trong đêm trên đỉnh núi Cốc Phường, nơi Nam Cao được kết nạp Đảng. Những lần cơ quan phải chuyển lán liên tục, băng suối lội rừng, vắt bám đầy người.
Những bữa cơm đạm bạc chỉ có muối và dưa rừng, nhưng ấm tình đồng bào Dao, Tày – những người “giấu cơm nuôi cách mạng”, dù có thể mất đầu nếu bị Tây phát hiện.Ở Vằng Kheo – bản Dao nhỏ lơ lửng trên lưng núi – Nam Cao ngỡ như “trên trái đất này ngoài núi ra chẳng còn gì nữa”. Nhưng chính nơi ấy, ông hiểu rõ hơn tấm lòng người dân: nghèo đói, sống khổ, ăn ít, nhưng trung hậu và một lòng theo cách mạng.
Giữa gian khó, ban ngày đi công tác, tối đến các nhà văn lại cặm cụi viết bài, sửa từng câu chữ để bà con dễ hiểu.Nam Cao kể: “Viết được một bài thật ít lời mà đàn bà trẻ con nghe cũng hiểu, tôi vui như viết được một truyện ngắn ưng ý.”Và nguyên văn đoạn Tô Hoài kể về việc Nam Cao viết “Ở rừng” và “Đôi mắt”:
Tô Hoài cho biết thêm:“Bút ký Ở rừng của Nam Cao viết trong những ngày ở núi Vằng Kheo. Hai buổi thổi cơm ăn xong, lăn li-tô một lúc, lại ngồi lúi húi viết. Cả cái truyện ngắn Tiên sư thằng Tào Tháo rồi Nam Cao tự đổi là Đôi mắt cũng được viết ở chỗ đèo heo hút gió ấy. Cũng ở đấy, tôi bắt đầu viết tập truyện ngắn Núi Cứu quốc. Một lần xuống Đại Từ, tôi đã đem đưa những sáng tác của chúng tôi cho Nguyễn Huy Tưởng ở Hội Văn nghệ”.Không chỉ có gian khó và tình người, Phja Bjoóc còn ghi dấu máu của người làm báo: hai người giữ kho giấy mực, Phúc Mơ và Tước, bị giặc bắt và giết hại vì không khai nơi cất giấy in báo.Dù ở giữa rừng mưa, bệnh tật và đói rét, Nam Cao vẫn tin vào thắng lợi:“Mưa! Mưa! Mày cứ mưa mãi cho tao! Chúng nó (lính Pháp) sẽ còn ra hàng nhiều nữa.”
Nhật ký “Ở rừng” là chứng tích về:– Cuộc sống chiến khu Việt Bắc;– Tinh thần hy sinh của người làm báo;– Tấm lòng son sắt của đồng bào vùng cao;– Và nhân cách lớn của Nam Cao, Tô Hoài – những cây bút tiêu biểu nhất thế kỷ XX.Một thời gian khổ mà đẹp đến nao lòng.Một trang lịch sử cần được kể lại – để hiểu vì sao ta có ngày hôm nay.
Giữa gian khó, ban ngày đi công tác, tối đến các nhà văn lại cặm cụi viết bài, sửa từng câu chữ để bà con dễ hiểu.Nam Cao kể: “Viết được một bài thật ít lời mà đàn bà trẻ con nghe cũng hiểu, tôi vui như viết được một truyện ngắn ưng ý.”Và nguyên văn đoạn Tô Hoài kể về việc Nam Cao viết “Ở rừng” và “Đôi mắt”: Tô Hoài cho biết thêm:“Bút ký Ở rừng của Nam Cao viết trong những ngày ở núi Vằng Kheo. Hai buổi thổi cơm ăn xong, lăn li-tô một lúc, lại ngồi lúi húi viết. Cả cái truyện ngắn Tiên sư thằng Tào Tháo rồi Nam Cao tự đổi là Đôi mắt cũng được viết ở chỗ đèo heo hút gió ấy. Cũng ở đấy, tôi bắt đầu viết tập truyện ngắn Núi Cứu quốc. Một lần xuống Đại Từ, tôi đã đem đưa những sáng tác của chúng tôi cho Nguyễn Huy Tưởng ở Hội Văn nghệ”.Không chỉ có gian khó và tình người, Phja Bjoóc còn ghi dấu máu của người làm báo: hai người giữ kho giấy mực, Phúc Mơ và Tước, bị giặc bắt và giết hại vì không khai nơi cất giấy in báo.Dù ở giữa rừng mưa, bệnh tật và đói rét, Nam Cao vẫn tin vào thắng lợi:“Mưa! Mưa! Mày cứ mưa mãi cho tao! Chúng nó (lính Pháp) sẽ còn ra hàng nhiều nữa.” Nhật ký “Ở rừng” là chứng tích về:– Cuộc sống chiến khu Việt Bắc;– Tinh thần hy sinh của người làm báo;– Tấm lòng son sắt của đồng bào vùng cao;– Và nhân cách lớn của Nam Cao, Tô Hoài – những cây bút tiêu biểu nhất thế kỷ XX.Một thời gian khổ mà đẹp đến nao lòng.Một trang lịch sử cần được kể lại – để hiểu vì sao ta có ngày hôm nay. Bốn nhà văn, nhà báo Tô Hoài, Xuân Thủy, Nam Cao - Báo Cứu quốc (thứ nhất, thứ hai và thứ tư từ trái qua) và Nguyễn Huy Tưởng - Báo Văn nghệ ở Việt Bắc (Ảnh tư liệu).
