NGÔ GIA KHẢM – NGƯỜI ANH HÙNG SỐ 1 VÀ HUYỀN THOẠI QUÂN GIỚI GIỮA LÒNG VIỆT BẮC

Thế hệ đi trước thường bắt đầu câu chuyện từ vùng đất học Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh

– nơi đã sinh ra người con ưu tú Ngô Gia Khảm. Họ kể rằng, ngay từ thời trai trẻ, ông đã

mang trong mình dòng máu cách mạng sục sôi. Những năm tháng bị giam cầm tại nhà tù

Sơn La khét tiếng, ông đã thể hiện một bản lĩnh sắt đá mà hiếm ai có được. Các cụ

thường nhắc lại giai thoại ông tuyệt thực suốt 11 ngày đêm để đấu tranh với kẻ thù. Lời

kể đầy thán phục của cha ông nhấn mạnh rằng: "Cái chí khí ấy không phải ai cũng rèn

được, nó là thứ thép đã được tôi trong lửa đỏ của lòng yêu nước". Chính sự kiên cường

trong lao tù đã tôi luyện nên một Ngô Gia Khảm bất khuất, sẵn sàng dấn thân vào những

nhiệm vụ khó khăn nhất sau khi ra tù.

Bước ngoặt lớn nhất mà thế hệ đi trước hay kể cho con cháu nghe chính là giai đoạn năm

1944, khi ông trở thành một trong những người đặt nền móng đầu tiên cho xưởng quân

giới tại chiến khu Việt Bắc. Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, khi máy móc chỉ là

những đống sắt vụn và nguyên liệu là con số không, Ngô Gia Khảm đã cùng các cộng sự

làm nên những điều kỳ diệu. Các bậc tiền bối kể lại với vẻ tự hào: "Hồi đó, lựu đạn vỏ

gang dập tại Bắc Ninh của cụ Khảm chính là 'nỗi khiếp sợ' của quân Pháp". Qua lời kể,

chúng tôi hình dung ra hình ảnh một người quản đốc không quản ngày đêm, lăn lộn bên

lò đúc, bên đống thuốc nổ để nghiên cứu ra những loại vũ khí phù hợp với lối đánh du

kích của ta. Ông không chỉ sản xuất vũ khí, ông còn xây dựng nên xưởng hóa chất đầu

tiên giữa đại ngàn – nơi chế tạo thuốc nổ làm mìn, lựu đạn và đạn dược cung cấp cho

toàn chiến trường.

Điều khiến chúng tôi xúc động nhất qua lời kể của tiền nhân chính là những vết sẹo trên

cơ thể ông. Trong quá trình sản xuất thuốc nổ vô cùng nguy hiểm, Ngô Gia Khảm đã bị

thương tới ba lần. Các cụ thường bảo: "Mỗi lần cụ bị thương là một lần xưởng quân giới

lại tiến thêm một bước về kỹ thuật. Cụ lấy thân mình để thử nghiệm, lấy máu mình để đổi

lấy kiến thức bảo vệ đồng đội". Sự hy sinh thầm lặng ấy của ông là minh chứng rõ nét

nhất cho khái niệm "Anh hùng Lao động". Ông không chỉ lao động bằng chân tay, mà lao

động bằng cả trái tim và sự liều mình vì sự nghiệp chung. Từ năm 1945 đến 1954, ông đã

đào tạo hàng thế hệ công nhân quân giới, truyền lại ngọn lửa sáng tạo và lòng quả cảm

cho lớp lớp thanh niên thời bấy giờ.

Dấu mốc chói lọi nhất trong cuộc đời ông, theo lời kể của thế hệ đi trước, chính là ngày

19 tháng 5 năm 1952. Đó là ngày ông được Nhà nước tặng danh hiệu Anh hùng Lao động

đầu tiên – người anh hùng số 1. Các cụ kể lại không khí hào hùng của Đại hội liên hoan

Anh hùng Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, nơi Bác Hồ đã trực tiếp trao tặng huân

chương cho ông. Danh hiệu "Anh hùng Lao động số 1" không chỉ là sự ghi nhận công lao

cá nhân, mà là sự tôn vinh cho cả một giai cấp công nhân Việt Nam từ bùn đen đứng dậy

làm chủ công nghệ, làm chủ vận mệnh đất nước. Thế hệ đi trước dùng hình ảnh này để

nhắc nhở chúng tôi rằng: "Lao động cũng là một mặt trận, và người lao động giỏi chính là

người chiến sĩ dũng cảm nhất".

Sau khi hòa bình lập lại năm 1954, hình ảnh ông trong cương vị Giám đốc Nhà máy Toa

xe lửa Gia Lâm lại mang đến một bài học khác về sự tận tụy. Dù đã là một anh hùng lẫy

lừng, ông vẫn giữ lối sống giản dị, gần gũi với công nhân, hết lòng vì sự nghiệp khôi

phục ngành đường sắt nước nhà. Lời kể của các bậc cao niên về giai đoạn này thường

toát lên vẻ ấm áp: "Cụ Khảm làm giám đốc nhưng chẳng bao giờ nề hà việc khó, cụ coi

nhà máy như nhà mình, coi công nhân như anh em ruột thịt".

Dưới lăng kính của người trẻ ngày nay, qua những lời kể thấm đẫm ân tình của thế hệ đi

trước, Ngô Gia Khảm không còn là một nhân vật xa xôi trong sách sử. Ông là hiện thân

của tinh thần "bàn tay ta làm nên tất cả". Ông dạy chúng tôi rằng, sự sáng tạo không bắt

nguồn từ những phòng thí nghiệm hiện đại, mà bắt nguồn từ lòng yêu nước và ý chí vượt

qua nghịch cảnh. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,

tấm gương của người "Anh hùng số 1" vẫn luôn là ngọn đuốc soi đường cho thế hệ trẻ.

Chúng tôi hiểu rằng, mỗi sản phẩm mình làm ra, mỗi công trình mình đóng góp đều phải

mang trong đó cái tâm và cái tầm như cụ Ngô Gia Khảm năm xưa.

Cuộc đời cụ Ngô Gia Khảm khép lại vào năm 1990, nhưng di sản của cụ – tinh thần tự

lực, tự cường và lòng say mê khoa học – vẫn còn mãi. Thế hệ đi trước đã kể cho chúng

tôi nghe về một người anh hùng bước ra từ khói bụi xưởng quân giới, để rồi hôm nay,

mỗi khi nhìn thấy những toa tàu lăn bánh hay những công trình kỹ thuật của đất nước,

chúng tôi lại nhớ về người "kỹ sư quân giới" đầu tiên của cách mạng. Cụ chính là nhân

chứng lịch sử sống động, nhắc nhở hậu thế rằng: "Không có gì là không thể nếu ta có đủ

quyết tâm và tình yêu đối với Tổ quốc".