NGÔI MỘ CHUNG CỦA ĐẤT NƯỚC

Phan Đình Phùng là một vị quan đại thần triều Nguyễn, từng đỗ Đình nguyên Tiến sĩ. Khi vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương, ông đã từ bỏ mũ áo cân đai, lập căn cứ ở rừng núi Vũ Quang (Hà Tĩnh), lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê chống Pháp dai dẳng và oanh liệt nhất cuối thế kỷ 19.

Cuộc sống trong rừng sâu vô cùng gian khổ, nghĩa quân phải đối mặt với sốt rét, thú dữ và sự càn quét liên tục của giặc Pháp. Để dập tắt phong trào, thực dân Pháp đã dùng thủ đoạn đê hèn nhất: Chúng sai Hoàng Cao Khải (một Việt gian làm tay sai cho Pháp, vốn là người cùng quê, bạn đồng khoa với Phan Đình Phùng) viết thư dụ hàng ông.

Trong thư, Hoàng Cao Khải dùng lời lẽ ngụy biện, mượn cớ thương xót sinh linh đồ thán để khuyên ông buông súng. Thậm chí, chúng còn hèn hạ bắt giam anh ruột của ông (Phan Đình Thông) và đe dọa sẽ quật mồ mả tổ tiên dòng họ Phan nếu ông không chịu quy thuận.

Đối mặt với nỗi đau thắt ruột khi mồ mả tổ tiên bị xúc phạm, người thân bị tù đày, Phan Đình Phùng đã tỏ rõ khí phách của một kẻ sĩ Đại Việt. Ông gửi lại cho Hoàng Cao Khải một bức thư trả lời đanh thép, lời lẽ hào hùng chấn động cả sử xanh:

"Nay ta chỉ có một ngôi mộ rất to nên giữ là Đất Nước Việt Nam; ta chỉ có một ông anh rất lớn đang bị nguy cơ là mấy chục triệu đồng bào. Nếu để cho Đất Nước chìm đắm, đồng bào tiêu vong, thì ta đây dù có bảo toàn được phần mộ của gia tộc, thân mạng của anh em, liệu có ích gì cho ta không?".

Lời đáp ấy là một cái tát nảy lửa vào mặt kẻ bán nước, đồng thời khắc họa bức tượng đài lẫm liệt của Phan Đình Phùng. Ông chấp nhận hy sinh tình riêng để trọn đạo hiếu với đất nước. Dù cuộc khởi nghĩa sau đó thất bại vì ông lâm bệnh nặng và qua đời trong rừng Vũ Quang, nhưng khí tiết "Đại hiếu với dân tộc" của ông mãi mãi làm hổ thẹn những kẻ luồn cúi cầu vinh.

Khí phách của cụ Phan Đình Phùng là minh chứng cho tinh hoa của đạo đức Nho giáo khi được soi rọi bởi lòng yêu nước: Đặt lợi ích quốc gia lên trên gia tộc, đặt đồng bào lên trên người thân.

Những bậc trí thức xưa đã hy sinh như thế, không gợn một chút đắn đo. Tôi thường suy ngẫm về câu nói của cụ Phan để tự nhắc nhở bản thân về trách nhiệm của một giáo viên: Giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức, mà còn là rèn luyện cho các em học sinh cái Tâm lớn, biết sống vì cộng đồng và sẵn sàng cống hiến vì đất nước.