Ngọn đèn dầu trong căn hầm bí mật

Bà Phạm Thị Lý, sinh năm 1938, từng là người bí mật nuôi giấu cán bộ tại vùng ven Sài Gòn năm 1968. Bà kể rằng trong những năm chiến tranh, gia đình bà đã đào một căn hầm nhỏ ngay dưới nền bếp để che giấu cán bộ và du kích mỗi khi có địch càn quét. Theo lời bà Lý, căn hầm chỉ vừa đủ cho vài người ngồi, phía trên được che bằng một tấm ván mỏng rồi phủ tro bếp lên để tránh bị phát hiện. Bà nhớ nhất đêm ngày 18 tháng 5 năm 1968. Hôm đó, trong hầm nhà bà có ba cán bộ vừa từ nội thành trở về sau khi làm nhiệm vụ. Trong gia đình bà có người con trai tên Nguyễn Văn Tư, mới 17 tuổi. Tư là người thường phụ mẹ canh gác ngoài sân và báo hiệu mỗi khi thấy lính đi qua. Đêm ấy, khi mọi người vừa ăn xong bữa cơm thì bất ngờ có tiếng chó sủa và tiếng giày đinh vọng lại từ đầu xóm. Biết có địch đang càn vào, bà Lý vội đưa ba cán bộ xuống hầm rồi phủ kín miệng hầm như cũ. Tư đứng ngoài sân giả vờ buộc trâu để quan sát. Khi toán lính tiến vào nhà, cậu cố tình dẫn họ sang phía chuồng heo và kho rơm ở phía sau để họ không chú ý tới căn bếp. Bà Lý kể rằng trong lúc toán lính đang lục soát, một người phát hiện dấu chân còn mới gần bụi chuối sau nhà. Chúng lập tức quay lại tra hỏi Tư. Dù bị đánh và dọa dẫm, Tư vẫn không nói gì về căn hầm dưới bếp. Để kéo dài thời gian cho những người trong hầm, cậu tiếp tục chỉ sang hướng bờ ao phía sau vườn, nói rằng vừa thấy có người chạy về phía đó. Toán lính lập tức đuổi theo. Nhưng khi chúng quay lại, một tên bất ngờ phát hiện chiếc nắp hầm dưới lớp tro bếp chưa kịp che kín hoàn toàn. Tư lao tới đứng chắn trước cửa bếp để ngăn chúng lại. Bà Lý kể rằng trong lúc giằng co, cậu đã bị bắn ngay trước hiên nhà. Nhờ khoảng thời gian Tư cố giữ chân toán lính, ba cán bộ dưới hầm đã kịp men theo một đường hầm nhỏ khác thoát ra vườn sau an toàn. Nhiều năm sau, trong căn bếp cũ của gia đình, bà Lý vẫn giữ một ngọn đèn dầu nhỏ mà Tư thường dùng mỗi đêm để ngồi canh ngoài sân. Với bà, ngọn đèn ấy là hình ảnh của người con trai đã nằm lại để giữ bí mật cho cách mạng.