Người con của núi rừng Cao Bằng và ngọn lửa Cách mạng
Trong trang sử vàng chói lọi của dân tộc Việt Nam, Ngày Quốc khánh 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình đã trở thành một cột mốc bất tử. Giữa không khí trang nghiêm của ngày hội lớn, khi giai điệu hùng oai của bài Tiến quân ca vang lên, hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng từ từ tung bay trên bầu trời Hà Nội tự do đã khắc sâu vào tâm khảm triệu triệu người dân Việt Nam. Thực hiện nghi thức thiêng liêng ấy là một người phụ nữ Tày kiên cường: Bà Đàm Thị Loan — một trong ba nữ chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.
Bà Đàm Thị Loan (tên thật là Đàm Thị Lùng) sinh năm 1926 tại xã Bình Long, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng — mảnh đất cội nguồn cách mạng. Sinh ra và lớn lên trong cảnh đất nước lầm than dưới ách áp bức của thực dân phong kiến, bà đã sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng.
Mới 13–14 tuổi, người con gái Tày ấy đã tham gia Thanh niên Cứu quốc, đảm nhận các nhiệm vụ nguy hiểm như làm liên lạc, đưa đón, nuôi giấu cán bộ và vận động đồng bào các dân tộc theo Đảng. Ngày 22/12/1944, tại rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng), Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân — tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam — chính thức được thành lập gồm 34 chiến sĩ. Bà Đàm Thị Loan cùng bà Nông Thị Trưng và bà Nông Thị Ảm vinh dự là ba nữ chiến sĩ duy nhất trong đội hình lịch sử. Tại đây, bà cùng các đồng đội đảm nhận công tác y tế, hậu cần, liên lạc và tuyên truyền vận động quần chúng. Sau chiến thắng rực rỡ của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, bà Đàm Thị Loan cùng đoàn quân giải phóng tiến về Hà Nội. Tại đây, bà được giao một nhiệm vụ vô cùng đặc biệt và cao cả.
Chiều ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, trước hàng vạn đồng bào, Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
