Người con gái Củ Chi giữa trận đánh Dinh Độc Lập

Vũ Minh Nghĩa, bí danh Chín Nghĩa, sinh ra trên vùng đất Củ Chi, sớm tham gia hoạt động cách mạng và trở thành nữ chiến sĩ của Đội 5 Biệt động Sài Gòn – Gia Định. Trong Xuân Mậu Thân 1968, khi mới 19 tuổi, bà là người phụ nữ duy nhất trong 15 chiến sĩ của Đội 5 trực tiếp tham gia trận đánh vào Dinh Độc Lập. Trận đánh không đạt được mục tiêu như kế hoạch, nhiều đồng đội hy sinh, bà cùng những người còn lại bị bắt và trải qua nhiều nhà tù của đối phương. Thế nhưng trong những năm tháng khắc nghiệt ấy, người con gái Củ Chi vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Vũ Minh Nghĩa lớn lên ở Củ Chi, vùng đất được biết đến với những căn hầm, địa đạo và phong trào cách mạng phát triển mạnh trong những năm chiến tranh. Từ khi còn rất trẻ, bà đã tham gia những công việc phục vụ cách mạng như làm giao liên, chuyển lương thực, đưa tin và hỗ trợ cán bộ hoạt động bí mật. Những công việc tưởng như nhỏ bé ấy lại giúp cô gái trẻ hiểu rằng cuộc chiến không chỉ diễn ra ở những trận địa có tiếng súng, mà còn hiện diện trong từng con đường làng, từng căn nhà và từng chuyến đi âm thầm giữa vùng địch kiểm soát. Khi trưởng thành hơn, Vũ Minh Nghĩa chính thức tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định và được giao nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ liên lạc, đưa cán bộ vào nội thành đến vận chuyển vũ khí, thuốc nổ và chuẩn bị cơ sở phục vụ chiến đấu.

Năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân được triển khai trên nhiều chiến trường miền Nam. Tại Sài Gòn, lực lượng biệt động được giao đánh vào những mục tiêu quan trọng nằm sâu trong nội đô. Dinh Độc Lập là một trong những mục tiêu đặc biệt quan trọng ấy. Đội 5 Biệt động Sài Gòn – Gia Định gồm 15 chiến sĩ được giao nhiệm vụ tiến công Dinh Độc Lập. Trong đội hình ấy, Vũ Minh Nghĩa là người phụ nữ duy nhất. Khi đó bà mới 19 tuổi.

Đêm trước trận đánh, thành phố vẫn mang không khí của những ngày Tết. Người dân đi lại trên đường phố, những gia đình đón năm mới trong sự sum họp, còn những chiến sĩ biệt động lặng lẽ hòa mình vào dòng người để tiến về mục tiêu. Với họ, đó là một chuyến đi đặc biệt, bởi ai cũng hiểu rằng phía trước là một trong những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt nhất ở Sài Gòn. Bà Vũ Minh Nghĩa sau này kể lại rằng dù biết trận đánh có thể khiến mình không trở về, bà vẫn cảm thấy tự hào khi được cầm súng cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ.

Rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân, các chiến sĩ Đội 5 tiến về phía cổng sau Dinh Độc Lập bằng những chiếc xe tải nhỏ và xe máy. Kế hoạch ban đầu là sử dụng thuốc nổ để phá cổng, tạo đường cho lực lượng tiến vào bên trong. Nhưng khi đến nơi, khối thuốc nổ không phát huy tác dụng như dự kiến. Đội hình biệt động bị mắc lại bên ngoài, trong khi lực lượng bảo vệ nhanh chóng phản ứng và tổ chức chống trả. Một số chiến sĩ đã hy sinh khi tìm cách vượt qua tường rào.

Trong tình thế ấy, kế hoạch đánh chiếm mục tiêu không thể thực hiện như dự kiến. Những người lính biệt động chuyển sang chiến đấu ngay bên ngoài Dinh Độc Lập. Họ phải chống lại lực lượng đối phương đông hơn và được trang bị mạnh hơn, trong khi lực lượng của mình ngày càng bị tổn thất. Cuộc chiến kéo dài vượt xa thời gian dự kiến ban đầu. Những chiến sĩ còn lại tìm cách rút về khu vực đường Thủ Khoa Huân – Nguyễn Du để tiếp tục chiến đấu và tìm đường thoát.

Giữa trận chiến ấy, người con gái 19 tuổi của vùng đất Củ Chi không chỉ là một nữ chiến sĩ đứng bên cạnh đồng đội mà trực tiếp trải qua những giờ phút sinh tử. Đối với bà, trận đánh ấy vừa là niềm tự hào của tuổi trẻ, vừa là một ký ức đau thương bởi những người cùng chiến đấu lần lượt ngã xuống. Sau nhiều giờ cầm cự, lực lượng biệt động bị tổn thất nặng nề. Bà Vũ Minh Nghĩa cùng sáu đồng đội bị bắt. Từ đây, cuộc chiến của người nữ biệt động bước sang một chặng đường khác, không còn là tiếng súng giữa đường phố Sài Gòn mà là những tháng ngày trong các nhà tù của đối phương.

Bị bắt trong tình trạng bị thương, bà vẫn phải chịu những cuộc thẩm vấn và tra tấn. Từ nhà tù Tổng nha Cảnh sát, bà lần lượt bị đưa qua nhiều nơi giam giữ khác nhau như Thủ Đức, Biên Hòa, Chí Hòa và cuối cùng là Côn Đảo. Những năm tháng ấy chắc chắn là thử thách khắc nghiệt đối với một người phụ nữ còn rất trẻ. Nhưng những gì được ghi lại về bà cho thấy người nữ chiến sĩ ấy không khuất phục trước những sức ép trong nhà tù.

Chiến tranh có những trận đánh được ghi bằng tiếng súng và những trận đánh diễn ra trong im lặng. Với Vũ Minh Nghĩa, những năm tháng tù đày chính là một cuộc chiến như thế. Nếu trên chiến trường người lính phải đối mặt với bom đạn thì trong nhà tù, người chiến sĩ phải giữ vững tinh thần và bí mật của tổ chức. Những gì bà đã trải qua cho thấy lòng can đảm không chỉ được thể hiện khi cầm súng xung trận mà còn được thử thách trong những tháng ngày bị giam cầm.

Sau Hiệp định Paris năm 1973 và những hoạt động trao trả người bị bắt, bà được trở về. Cuộc đời của người nữ biệt động tưởng như đã khép lại một chương đầy đau thương, nhưng lịch sử lại đưa bà trở về với Sài Gòn một lần nữa. Chưa đầy hai năm sau, mùa xuân năm 1975, bà lại có mặt trong những ngày đất nước tiến tới thống nhất. Người phụ nữ từng bị bắt sau trận đánh Dinh Độc Lập năm Mậu Thân cuối cùng cũng được chứng kiến ngày lá cờ cách mạng tung bay tại chính nơi mà bà và đồng đội từng chiến đấu trong những ngày đầu năm 1968.

Có lẽ đối với Vũ Minh Nghĩa, đó là một vòng tròn đặc biệt của lịch sử. Năm 1968, cô gái 19 tuổi cùng đồng đội tiến vào Dinh Độc Lập trong một trận đánh đầy mất mát. Nhiều người trong số họ không trở về. Còn bà bị bắt, trải qua những năm tháng tù đày rồi tiếp tục sống cho đến ngày đất nước thống nhất. Năm 1975, khi trở lại nơi ấy trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác, bà có thể nhìn thấy ý nghĩa của những năm tháng mà mình và đồng đội đã đi qua.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ Xuân Mậu Thân 1968. Những con đường Sài Gòn đã đổi thay, những dấu tích chiến tranh dần trở thành những địa chỉ lịch sử, còn người con gái năm xưa nay đã bước sang tuổi xế chiều. Nhưng ký ức về trận đánh Dinh Độc Lập vẫn còn nguyên trong tâm trí bà. Đó không chỉ là ký ức về một trận chiến, mà còn là ký ức về tuổi trẻ, về những đồng đội đã nằm lại và về một thời mà mỗi người lính đều phải đặt nhiệm vụ của Tổ quốc lên trên sự an nguy của bản thân.

Câu chuyện của Vũ Minh Nghĩa vì thế không chỉ là câu chuyện của một nữ chiến sĩ biệt động. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ thanh niên đã trưởng thành trong chiến tranh, những người từ rất trẻ đã bước vào những công việc đầy hiểm nguy và chấp nhận đối mặt với mất mát. Từ một cô gái làm giao liên trên vùng đất thép Củ Chi đến người nữ chiến sĩ duy nhất của Đội 5 trực tiếp tham gia trận đánh Dinh Độc Lập, con đường ấy được tạo nên bằng lòng can đảm, sự kiên trì và niềm tin vào nhiệm vụ mà mình đã lựa chọn.

Nhắc đến Vũ Minh Nghĩa, người ta nhớ đến một cô gái tuổi đôi mươi đứng giữa mùa Xuân Mậu Thân với khẩu súng trên tay, bên cạnh những người đồng đội mà bà biết có thể sẽ không còn gặp lại. Người ta cũng nhớ đến người phụ nữ đã đi qua những nhà tù khắc nghiệt nhưng vẫn giữ được khí tiết của một chiến sĩ. Và hơn hết, người ta nhớ đến một nhân chứng đã sống đủ lâu để nhìn thấy chiến tranh kết thúc, đất nước thống nhất và thành phố năm xưa bước sang một thời kỳ mới.

Trong dòng chảy của “Câu chuyện thời Hoa lửa”, Vũ Minh Nghĩa – Chín Nghĩa là hình ảnh của một tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh bằng lòng dũng cảm. Câu chuyện của bà nhắc chúng ta rằng trong những trang sử lớn của dân tộc luôn có những con người rất đỗi bình thường, nhưng khi lịch sử gọi tên, họ đã dám bước lên phía trước. Có những người đã nằm lại giữa trận địa, có những người đi qua nhà tù, có những người may mắn sống đến ngày hòa bình. Dù số phận khác nhau, họ đều để lại một phần tuổi trẻ của mình trong những năm tháng mà đất nước phải trải qua thử thách lớn lao. Và chính những ký ức ấy làm nên giá trị của hòa bình hôm nay.