Người Con Gái Đếm Bom Và "Bảo Tàng Sống" Của Ngã Ba Đồng Lộc

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tuyến đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh là huyết mạch sống còn để hậu phương miền Bắc chi viện sức người, sức của cho tiền tuyến miền Nam. Và trên tuyến đường ấy, ngã ba Đồng Lộc (thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) được mệnh danh là "tọa độ chết", "yết hầu" giao thông mà đế quốc Mỹ quyết tâm dội bom hủy diệt để cắt đứt mạch máu viện trợ. Tại chảo lửa Đồng Lộc năm xưa, có một người thiếu nữ đã làm nên một kỳ tích phi thường: đứng trên đỉnh đồi cao để đếm từng quả bom giặc thả xuống. Người thiếu nữ ấy là La Thị Tám, một trong những Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân kiệt xuất, và ngày nay, bà là một nhân chứng lịch sử vĩ đại, người còn sống để kể lại câu chuyện oanh liệt của thế hệ thanh niên xung phong Đồng Lộc.

La Thị Tám sinh năm 1949 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Vượng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Lớn lên trên mảnh đất cằn cỗi nhưng giàu truyền thống yêu nước, cô gái trẻ sớm chứng kiến cảnh quê hương bị máy bay Mỹ quần thảo, tàn phá mỗi ngày. Cuối năm 1967, khi cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, La Thị Tám vừa tròn 18 tuổi. Không ngần ngại trước hiểm nguy, bà tình nguyện viết đơn xin gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong và được biên chế vào Đại đội 2, Tổng đội Thanh niên xung phong 55, đơn vị nhận nhiệm vụ bám trụ tại chảo lửa ngã ba Đồng Lộc.

Từ tháng 4 đến tháng 10 năm 1968, ngã ba Đồng Lộc phải hứng chịu một lượng bom đạn khổng lồ. Không quân Mỹ dội xuống đây đủ loại bom mìn, từ bom phá, bom nổ chậm, bom bi cho đến tên lửa. Mỗi mét vuông đất tại Đồng Lộc phải oằn mình gánh chịu ít nhất 3 quả bom. Trong hoàn cảnh đó, nhiệm vụ của bộ đội công binh và thanh niên xung phong là phải san lấp hố bom, phá bom nổ chậm để đảm bảo thông đường cho xe ra tiền tuyến. Nhưng làm sao để biết được quả bom nào đã nổ, quả bom nào chưa nổ, và chúng nằm ở vị trí nào dưới lớp đất đá khổng lồ kia? Nhiệm vụ định vị và đánh dấu bom nổ chậm được giao cho La Thị Tám.

Vị trí làm việc của La Thị Tám là đỉnh đồi Mũi Mác, một ngọn đồi trọc nằm chênh vênh ngay cạnh ngã ba Đồng Lộc. Đây là một vị trí vô cùng nguy hiểm vì nó hoàn toàn phơi mình ra trước tầm quan sát của máy bay địch. Hàng ngày, từ lúc mờ sáng cho đến khi đêm khuya, La Thị Tám đứng trên đỉnh đồi, tay cầm ống nhòm, tay cầm sổ và bút, kiên cường bám trụ. Khi máy bay Mỹ gầm rít lao tới, trút hàng loạt bom xuống ngã ba, hàng vạn khối đất đá tung lên mù mịt, khói bom khét lẹt che khuất cả mặt trời. Giữa những cơn rung chấn khủng khiếp như muốn xé toạc màng nhĩ, La Thị Tám không được phép chạy đi nấp. Bà phải căng mắt ra nhìn, đếm xem máy bay thả bao nhiêu quả bom, có bao nhiêu quả phát nổ ngay, bao nhiêu quả là bom nổ chậm, và vị trí chúng cắm xuống đất là ở tọa độ nào.

Sau khi đợt ném bom kết thúc, khi khói bụi còn chưa kịp tan và máy bay địch có thể quay lại bất cứ lúc nào, La Thị Tám lập tức lao từ trên đỉnh đồi xuống. Bà mang theo những chiếc cọc tre có buộc mảnh vải đỏ nhỏ, chạy đến chính xác những vị trí mà bom nổ chậm đang ẩn nấp. Bà cắm cọc cờ đỏ ngay sát quả bom để làm dấu, cảnh báo cho các đoàn xe không đi vào khu vực nguy hiểm, đồng thời giúp lực lượng công binh dễ dàng tìm thấy để tiến hành phá hủy.

Công việc đánh dấu bom nổ chậm là một cuộc chạy đua trực tiếp với tử thần. Bom nổ chậm của Mỹ thời bấy giờ được cài đặt ngòi nổ rất tinh vi, có thể nổ sau vài chục phút, vài giờ, hoặc thậm chí vài ngày do tác động của từ trường hoặc chấn động nhẹ. Cắm một lá cờ đỏ cạnh quả bom nghĩa là bà đang đứng sát mép bờ vực của cái chết. Chỉ cần quả bom bất ngờ kích nổ, thân thể người thiếu nữ 19 tuổi ấy sẽ lập tức hóa thành tro bụi. Đã có những lần bom nổ hất văng bà xuống đất, đất đá vùi lấp cả người, đồng đội phải hốt hoảng chạy đến cào đất để kéo bà lên. Nhưng vừa tỉnh lại, rũ sạch lớp đất bụi, bà lại cầm cờ đỏ lao đi đánh dấu những quả bom khác.

Trong suốt hơn 200 ngày đêm ròng rã bám trụ tại đồi Mũi Mác, dưới làn mưa bom bão đạn của Không lực Hoa Kỳ, La Thị Tám đã quan sát, đếm và tự tay cắm cờ đánh dấu thành công 1.205 quả bom nổ chậm. Hành động quả cảm, gan góc và sự chính xác tuyệt đối của bà đã giúp lực lượng công binh vô hiệu hóa hàng ngàn quả bom, cứu sống vô số đoàn xe và sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ trên đường hành quân qua ngã ba Đồng Lộc.

Hình ảnh người thiếu nữ khoác áo thanh niên xung phong, nhỏ bé nhưng sừng sững trên đỉnh đồi Mũi Mác giữa mịt mù khói lửa đã làm rung động trái tim của rất nhiều nghệ sĩ. Nhạc sĩ Doãn Nho sau một lần đi thực tế qua Đồng Lộc, nghe câu chuyện về La Thị Tám đã viết nên ca khúc bất hủ "Người con gái sông La", biến bà trở thành một hình tượng âm nhạc bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

Ngày 22 tháng 12 năm 1969, khi vừa tròn 20 tuổi, La Thị Tám được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. May mắn sống sót qua cuộc chiến tranh tàn khốc, không giống như 10 người nữ đồng đội thanh niên xung phong đã vĩnh viễn nằm lại tại Đồng Lộc vào chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, bà trở về với cuộc sống đời thường, công tác tại các cơ quan của tỉnh Hà Tĩnh cho đến ngày nghỉ hưu.

Ngày nay, Anh hùng La Thị Tám là một nhân chứng lịch sử sống vô cùng trân quý. Hàng năm, tại khu di tích ngã ba Đồng Lộc hoặc trong các buổi tọa đàm truyền thống, người ta vẫn thấy bà xuất hiện. Với mái tóc đã bạc phơ, bà trầm ngâm kể lại cho các thế hệ học sinh, sinh viên nghe về những ngày tháng đạn bom khốc liệt, về 1.205 lần đối mặt với tử thần, và đặc biệt là kể về những người đồng đội đã hy sinh để bảo vệ từng tấc đất quê hương. Những giọt nước mắt và lời kể rành rọt của nhân chứng lịch sử La Thị Tám là bài học thực tế sống động nhất, chân thực nhất về cái giá của hòa bình, độc lập mà không một trang sách giáo khoa nào có thể truyền tải hết được.