NGƯỜI CON GÁI TRÊN ĐỒI BOM

Cô gái tuổi mười tám rời quê hương

Năm 1967, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ ngày càng trở nên ác liệt, La Thị Tám, một cô gái trẻ quê Nghệ An, gia nhập lực lượng thanh niên xung phong. Khi ấy, chị mới 18 tuổi. Đó là độ tuổi mà một cô gái có thể vẫn còn những ước mơ rất giản dị về gia đình, công việc và tương lai. Nhưng chiến tranh đã đưa chị đến một nơi hoàn toàn khác – những tuyến đường mà bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Cuối năm 1967, đơn vị của La Thị Tám được điều đến khu vực Đồng Lộc, Hà Tĩnh. Ngã ba Đồng Lộc khi ấy là một vị trí đặc biệt quan trọng trên tuyến đường vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá nhằm cắt đứt tuyến giao thông. Những con đường vừa được san lấp có thể chỉ vài giờ sau lại biến thành những hố bom. Để giữ cho mạch đường không bị đứt, lực lượng thanh niên xung phong và công binh phải làm việc ngày đêm trong điều kiện vô cùng nguy hiểm.

Đứng giữa “tọa độ lửa”

Tại Đồng Lộc, La Thị Tám được giao một nhiệm vụ đặc biệt: đứng trên một quả đồi cao để quan sát máy bay và theo dõi những quả bom được ném xuống khu vực. Công việc tưởng như chỉ cần sự quan sát nhưng thực tế lại đòi hỏi người thực hiện phải đối mặt trực tiếp với hiểm nguy.

Mỗi khi máy bay xuất hiện, chị phải căng mắt theo dõi đường bay, xác định vị trí bom rơi và ghi nhớ những quả bom chưa phát nổ. Sau khi máy bay rời khỏi khu vực, chị lại chạy xuống hiện trường để cắm cọc tiêu đánh dấu vị trí bom cho lực lượng công binh. Những quả bom chưa nổ có thể nằm ngay dưới mặt đất, chỉ một tác động nhỏ cũng có thể gây ra tai họa. Thế nhưng công việc không cho phép chị đứng quá xa. Nếu đánh dấu không chính xác, những người tiếp cận để xử lý bom sẽ càng nguy hiểm.

Từ một cô gái trẻ chưa từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, La Thị Tám dần quen với tiếng máy bay, tiếng bom và những hố đất mới xuất hiện sau mỗi trận oanh kích. Điều đáng khâm phục là sự quen thuộc ấy không làm chị trở nên vô cảm. Mỗi lần bước xuống khỏi ngọn đồi, chị vẫn hiểu rằng mình đang đi vào một khu vực có thể lấy đi mạng sống bất cứ lúc nào.

Hơn một nghìn quả bom dưới bước chân người con gái

Công việc ấy lặp đi lặp lại trong suốt nhiều tháng. Máy bay đến, bom rơi, La Thị Tám quan sát và đếm. Khi tiếng máy bay vừa xa, chị lại chạy xuống đánh dấu những vị trí nguy hiểm. Những bước chân của cô gái trẻ đi qua những hố bom, những mảnh đất bị cày xới và những quả bom chưa phát nổ.

Theo tư liệu được lưu giữ, trong khoảng 200 ngày đêm làm nhiệm vụ tại Đồng Lộc, La Thị Tám đã đếm và cắm tiêu hơn 1.200 quả bom, trong đó có con số được ghi nhận là 1.205 quả. Với mỗi quả bom, đó không chỉ là một con số được ghi vào sổ. Đó là một lần chị phải đối diện với hiểm nguy để giúp đồng đội có thể tiếp tục công việc của mình.

Công việc của La Thị Tám không tạo nên những tiếng reo hò trên chiến trường. Chị không trực tiếp điều khiển một khẩu pháo hay tham gia một trận đánh lớn. Nhưng nếu những quả bom không được xác định vị trí, công binh không thể xử lý chúng một cách an toàn; nếu đường không được khôi phục kịp thời, những đoàn xe chi viện sẽ không thể tiếp tục hành trình. Vì thế, những việc làm âm thầm của chị lại có ý nghĩa rất lớn đối với tuyến đường.

Những người con gái giữa Ngã ba Đồng Lộc

La Thị Tám sống và làm nhiệm vụ giữa một tập thể những người thanh niên xung phong cũng còn rất trẻ. Họ cùng nhau làm đường, san lấp hố bom, bảo đảm cho những đoàn xe vượt qua trọng điểm. Nhiều người trong số họ chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành nhân vật của lịch sử. Họ chỉ biết rằng con đường cần được thông và nhiệm vụ của mình là phải hoàn thành.

Ngày 24 tháng 7 năm 1968, mười nữ thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã hy sinh tại Đồng Lộc khi đang làm nhiệm vụ. Sự hy sinh ấy trở thành một trong những ký ức đau thương nhất của vùng đất này. Đối với những người còn sống và tiếp tục làm nhiệm vụ, mất mát ấy càng cho thấy chiến tranh tàn khốc đến mức nào.

La Thị Tám cũng đứng giữa những mất mát ấy để tiếp tục công việc của mình. Những người con gái cùng thế hệ với chị đã có người nằm lại nơi Đồng Lộc, còn chị vẫn ngày ngày đứng trên ngọn đồi, nhìn xuống những trận bom và tiếp tục đánh dấu những quả bom chưa nổ.

Cô gái mười chín tuổi và danh hiệu Anh hùng

Những cống hiến của La Thị Tám đã được ghi nhận. Ngày 22 tháng 12 năm 1969, khi mới 19 tuổi, chị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi chị sau này được đặt cho chính quả đồi nơi chị từng đứng quan sát bom. Từ đó, nơi ấy được gọi là Đồi La Thị Tám. Một cái tên rất giản dị, nhưng phía sau nó là hàng trăm ngày đêm của một cô gái trẻ đứng giữa vùng đất luôn bị bom đạn đe dọa.

Có lẽ điều đáng nhớ nhất không phải là danh hiệu Anh hùng, mà là tuổi đời của người được trao danh hiệu ấy. Mười chín tuổi – độ tuổi mà hôm nay nhiều bạn trẻ mới bắt đầu bước vào những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời – La Thị Tám đã có hàng trăm ngày đứng giữa một trong những trọng điểm ác liệt nhất của chiến tranh.

Khi tiếng bom đã im

Chiến tranh rồi cũng kết thúc. Những con đường ở Đồng Lộc hôm nay đã mang một diện mạo khác. Không còn những đoàn xe phải vượt qua hố bom trong tiếng máy bay, không còn những cô gái phải chạy giữa những quả bom chưa nổ để giữ đường thông.

Nhưng ký ức về những ngày tháng ấy vẫn còn trên mảnh đất này. Trong đó có hình ảnh một cô gái tuổi mười tám, mười chín đứng trên ngọn đồi cao, lặng lẽ quan sát từng đợt máy bay và ghi nhớ từng quả bom rơi xuống.

La Thị Tám không phải người duy nhất làm nên lịch sử ở Đồng Lộc. Bên cạnh chị còn có hàng nghìn thanh niên xung phong, công nhân giao thông, bộ đội và những người dân đã góp sức giữ cho tuyến đường huyết mạch không bị chia cắt. Có người trở về, có người nằm lại. Có người được cả nước biết tên, cũng có rất nhiều người mãi mãi vô danh.

Nhưng câu chuyện của La Thị Tám giúp chúng ta hiểu rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn hay những chiến công vang dội. Lịch sử còn được tạo nên từ những công việc âm thầm mà con người kiên trì thực hiện từng ngày, ngay cả khi biết rằng mình có thể không trở về.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Cô gái đứng trên đồi bom năm nào đã trở thành một người phụ nữ mang trong mình ký ức của cả một thời đại. Còn ngọn đồi mang tên chị vẫn ở đó như một lời nhắc nhở. Rằng đã từng có một thế hệ tuổi trẻ đi qua những năm tháng khốc liệt nhất bằng lòng dũng cảm, trách nhiệm và niềm tin vào ngày đất nước hòa bình.

La Thị Tám và những người thanh niên xung phong Đồng Lộc có thể đã bước ra khỏi chiến tranh, nhưng câu chuyện của họ vẫn còn ở lại – trên những con đường bình yên hôm nay, trong ký ức của lịch sử và trong lòng những thế hệ được sống dưới bầu trời không còn tiếng bom.