NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO TRIỀU TRẦN

Lịch sử dân tộc Việt Nam đã trải qua biết bao lần thay đổi triều đại. Có những con người đứng giữa những bước ngoặt ấy, không phải lúc nào cũng trực tiếp cầm gươm xông trận, nhưng lại góp phần quyết định hướng đi của cả một đất nước. Trần Thủ Độ là một con người như thế.

Ông sinh năm 1194 trong một gia đình họ Trần ở vùng Long Hưng, nay thuộc tỉnh Thái Bình. Thuở nhỏ, Trần Thủ Độ không nổi tiếng bởi văn chương hay khoa bảng. Nhưng ông sớm bộc lộ tính cách cứng rắn, quyết đoán và khả năng tổ chức.

Đầu thế kỷ XIII, nhà Lý đã suy yếu sau một thời gian dài trị vì. Triều đình rối ren, quyền lực trung ương không còn đủ mạnh để kiểm soát tình hình. Trong hoàn cảnh đó, họ Trần từng bước trở thành một lực lượng chính trị quan trọng.

Trần Thủ Độ đã có vai trò nổi bật trong quá trình ấy.

Năm 1225, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh, tức Trần Thái Tông. Nhà Trần chính thức được thành lập. Trần Thủ Độ trở thành một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất trong triều đình và giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, củng cố chính quyền mới.

Nhưng xây dựng một triều đại mới chưa bao giờ là việc dễ dàng.

Những năm đầu nhà Trần phải đối mặt với nhiều khó khăn. Triều đình cần được củng cố, đất nước cần ổn định, các thế lực cũ cần được giải quyết. Trần Thủ Độ là người nổi tiếng bởi cách làm việc quyết đoán và đôi khi rất nghiêm khắc.

Có câu chuyện kể rằng, khi vua Trần Thái Tông muốn rời bỏ kinh thành vì những mâu thuẫn trong hoàng gia, Trần Thủ Độ đã kiên quyết tìm cách đưa nhà vua trở lại để tiếp tục gánh vác việc nước. Cách hành xử của ông thể hiện rõ một tư tưởng: trước vận mệnh quốc gia, việc riêng của cá nhân phải đặt xuống phía sau.

Một câu chuyện khác thường được nhắc đến khi nói về Trần Thủ Độ là chuyện ông xử lý người thân của mình.

Khi có người xin chức tước cho người nhà, Trần Thủ Độ không dễ dàng đồng ý. Ông chủ trương rằng người làm quan phải có năng lực và phải chịu trách nhiệm trước quốc gia. Chính thái độ ấy cho thấy một con người rất coi trọng kỷ cương.

Nhưng Trần Thủ Độ cũng là một nhân vật có những quyết định gây tranh luận. Việc chuyển giao quyền lực từ nhà Lý sang nhà Trần và những biện pháp mạnh tay để củng cố triều đại đã để lại nhiều góc nhìn khác nhau trong sử sách.

Vì vậy, khi nhìn nhận Trần Thủ Độ, không nên chỉ nhìn ông như một nhân vật hoàn toàn tốt hoặc hoàn toàn xấu. Lịch sử thường phức tạp hơn những phán xét đơn giản. Điều quan trọng là phải đặt con người trong hoàn cảnh của thời đại và nhìn nhận đầy đủ cả công lao lẫn những vấn đề còn gây tranh luận.

Một trong những dấu ấn lớn nhất của Trần Thủ Độ là việc ông góp phần xây dựng một chính quyền nhà Trần có khả năng tổ chức và huy động sức mạnh toàn dân.

Những nền móng ấy về sau đã trở thành một trong những cơ sở để nhà Trần đứng vững trước những thử thách khủng khiếp từ bên ngoài.

Năm 1258, quân Mông Cổ tiến vào Đại Việt. Khi ấy Trần Thủ Độ đã cao tuổi. Trước sức mạnh của đội quân từng làm rung chuyển nhiều quốc gia Á – Âu, triều đình nhà Trần phải đối mặt với một thử thách sống còn.

Theo sử sách, khi vua Trần Thái Tông lo lắng về tình hình đất nước, Trần Thủ Độ đã thể hiện sự bình tĩnh và quyết tâm chống giặc. Ông khẳng định tinh thần sẵn sàng đối mặt với chiến tranh, không vì nguy hiểm trước mắt mà khuất phục.

Tinh thần ấy trở thành biểu tượng cho khí phách của triều Trần.

Cuộc kháng chiến năm 1258 kết thúc với thắng lợi của Đại Việt. Quân Mông Cổ phải rút khỏi Thăng Long.

Dù Trần Thủ Độ không phải là người trực tiếp chỉ huy toàn bộ các trận đánh nổi tiếng sau này, vai trò của ông trong việc xây dựng và củng cố nền móng nhà Trần có ý nghĩa rất lớn. Sau khi ông qua đời năm 1264, triều Trần tiếp tục phát triển và đến cuối thế kỷ XIII đã lãnh đạo Đại Việt vượt qua ba cuộc xâm lược của đế quốc Nguyên – Mông vào các năm 1258, 1285 và 1288.

Những chiến thắng ấy gắn với tên tuổi của Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Hưng Đạo cùng nhiều tướng lĩnh và nhân dân Đại Việt. Nhưng phía sau một triều đại có sức mạnh chống ngoại xâm là cả một quá trình xây dựng nền móng chính trị, quân sự và tổ chức đất nước.

Trần Thủ Độ chính là một trong những người đặt những viên gạch đầu tiên cho nền móng ấy.

Cuộc đời ông vì thế để lại một bài học đặc biệt về trách nhiệm của con người trước thời cuộc.

Trần Thủ Độ không phải là một vị vua. Ông cũng không phải người được nhớ đến bởi những chiến công ngoài trận mạc như Trần Hưng Đạo. Nhưng ông là người xuất hiện ở một thời điểm lịch sử đặc biệt, khi đất nước cần một người có bản lĩnh để tổ chức lại quyền lực và củng cố triều đại mới.

Nhìn lại cuộc đời Trần Thủ Độ, ta hiểu rằng lịch sử được tạo nên không chỉ bởi những người trực tiếp cầm gươm chiến đấu, mà còn bởi những con người biết nhìn xa, biết quyết đoán và dám chịu trách nhiệm trước những lựa chọn của mình.

Trần Thủ Độ qua đời năm 1264, hưởng thọ 70 tuổi.

Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi ông vẫn còn được nhắc đến trong những trang sử về triều Trần – một triều đại đã làm nên những chiến công vang dội trong lịch sử giữ nước của dân tộc.

Nếu những năm tháng chống quân Nguyên – Mông là một bản anh hùng ca của Đại Việt, thì Trần Thủ Độ là một trong những người góp phần chuẩn bị sân khấu lịch sử để bản anh hùng ca ấy được viết nên.

Ông để lại cho hậu thế một câu chuyện không đơn giản về đúng và sai, mà sâu sắc hơn về quyền lực, trách nhiệm, kỷ cương và vận mệnh quốc gia.