Người đi đầu trong những cách làm mới

Cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980, nền kinh tế Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn. Cơ chế quản lý tập trung bộc lộ những hạn chế, trong khi sản xuất và lưu thông hàng hóa chưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Thành phố Hồ Chí Minh, với quy mô dân số lớn và hoạt động kinh tế phong phú, chịu những tác động rất rõ của tình trạng này. Võ Văn Kiệt là một trong những người sớm nhận thấy khoảng cách giữa cơ chế quản lý và thực tế đời sống. Ông cùng các đồng chí lãnh đạo thành phố tìm kiếm những cách làm mới để tháo gỡ khó khăn cho sản xuất. Tinh thần thường được nhắc đến là “phá rào”, tức tìm cách giải quyết những vướng mắc của cơ chế khi chúng không còn phù hợp với thực tế. Điều quan trọng là những thử nghiệm ấy xuất phát từ nhu cầu thực tế chứ không phải từ mong muốn thay đổi hình thức. Thành phố cần có hàng hóa, doanh nghiệp cần sản xuất được, người lao động cần có việc làm và người dân cần cải thiện đời sống. Những câu hỏi ấy thúc đẩy các nhà lãnh đạo thành phố tìm kiếm giải pháp. Võ Văn Kiệt nổi bật ở chỗ ông sẵn sàng lắng nghe người làm thực tế. Ông quan tâm đến ý kiến của cán bộ cơ sở, người sản xuất, kỹ sư và những người trực tiếp chịu tác động của chính sách. Qua đó, ông nhận ra rằng một nền kinh tế muốn phát triển cần phát huy động lực của con người. Những kinh nghiệm từ Thành phố Hồ Chí Minh sau này góp phần tạo nên những nhận thức quan trọng trong công cuộc Đổi mới. Đổi mới không xuất hiện trong một ngày mà được hình thành qua quá trình thử nghiệm, tổng kết và điều chỉnh từ thực tiễn. Võ Văn Kiệt là một trong những người có vai trò đáng chú ý trong quá trình ấy. Nhìn lại giai đoạn này, điều đáng nhớ không chỉ là những biện pháp cụ thể mà còn là tinh thần dám đối diện với vấn đề. Khi một cách làm không hiệu quả, cần tìm cách khác; khi thực tế thay đổi, chính sách cũng cần được điều chỉnh. Chính tư duy ấy đã theo Võ Văn Kiệt trong suốt những năm ông tham gia lãnh đạo đất nước.