Người đi qua những cánh đồng và mang theo giấc mơ về một đất nước tự chủ
Trịnh Phương Mai
Huỳnh Thúc Kháng là một trong những trí thức và nhà hoạt động yêu nước nổi bật của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông sinh năm 1876 tại Quảng Nam, trong thời kỳ xã hội Việt Nam đang có nhiều biến động. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh và chăm chỉ học tập. Năm 1904, ông đỗ Tiến sĩ và bước vào con đường làm quan, nhưng sự nghiệp của ông sau đó lại rẽ sang một hướng khác.
Huỳnh Thúc Kháng nhanh chóng trở thành một trong những gương mặt quan trọng của phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ. Ông cùng các sĩ phu đương thời cổ vũ việc mở trường, phát triển giáo dục, khuyến khích kinh doanh và thay đổi nhận thức của người dân. Theo ông, muốn đất nước phát triển thì trước hết người dân phải được mở mang kiến thức và xã hội phải thay đổi từ bên trong.
Năm 1908, phong trào chống thuế ở Trung Kỳ bùng nổ. Chính quyền thực dân tiến hành đàn áp và Huỳnh Thúc Kháng bị bắt, bị kết án và đày ra Côn Đảo. Ông phải trải qua nhiều năm tại đây trước khi được trả tự do.
Sau khi trở về đất liền, ông tiếp tục hoạt động báo chí. Ông sáng lập và làm chủ nhiệm báo Tiếng Dân, một tờ báo có ảnh hưởng lớn ở Trung Kỳ. Qua báo chí, Huỳnh Thúc Kháng thể hiện quan điểm về giáo dục, xã hội và những vấn đề của đất nước. Ông sử dụng ngòi bút như một cách để lên tiếng trong một thời kỳ mà báo chí và tư tưởng vẫn chịu nhiều hạn chế.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, sau đó được giao quyền Chủ tịch nước trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp.
Ông qua đời năm 1947 tại Quảng Ngãi khi đang thực hiện công tác tại miền Trung.
Huỳnh Thúc Kháng để lại dấu ấn đặc biệt bởi ông không chỉ chống lại hoàn cảnh bằng những hoạt động chính trị mà còn bằng giáo dục và báo chí. Ông tin rằng một dân tộc muốn tự đứng trên đôi chân của mình phải có những con người biết suy nghĩ độc lập, biết học hỏi và dám lên tiếng trước những điều bất công.
Có người chọn thanh gươm để nói lên lòng yêu nước. Huỳnh Thúc Kháng chọn trường học, tờ báo và những lời nói thẳng. Bởi đôi khi, một trang giấy cũng có thể trở thành nơi bắt đầu của một cuộc thay đổi rất dài.
