NGƯỜI ĐI TÌM ĐỒNG ĐỘI SUỐT BA MƯƠI NĂM

Năm 1972, khi chiến trường Trường Sơn bước vào giai đoạn khốc liệt, ông Lê Văn B. là một thanh niên xung phong thuộc đơn vị mở đường và đảm bảo giao thông tại một trọng điểm bị đánh phá liên tục. Khi đó, ông mới hai mươi tuổi, cái tuổi mà nhiều người còn chưa kịp hiểu hết cuộc đời, nhưng ông đã bước vào nơi mà mỗi ngày trôi qua đều có thể là ngày cuối cùng.

Ông kể, ngày ấy, họ không nghĩ nhiều về sống chết. Không phải vì không sợ, mà vì không có thời gian để sợ. Công việc nối tiếp công việc. Bom vừa dứt là lao ra đường. Hố bom chưa kịp nguội đã phải san lấp. Xe phải đi. Con đường phải thông.

Trong đội của ông có mười ba người. Họ gọi nhau là “đồng đội”, nhưng sống với nhau như anh em. Ăn chung, ngủ chung, chia nhau từng ngụm nước. Có người hay cười, có người ít nói, có người thích hát trong những đêm hiếm hoi yên tĩnh. Những điều nhỏ bé ấy, sau này trở thành thứ ông nhớ nhất.

Một buổi chiều cuối mùa mưa, đơn vị của ông nhận nhiệm vụ xử lý một đoạn đường vừa bị đánh phá nặng. Hố bom chằng chịt, đất đá đổ xuống lấp kín lối đi. Họ chia nhau từng nhóm nhỏ, người cuốc, người xúc, người dẫn xe.

Công việc đang dở thì tiếng máy bay quay lại.

Không có thời gian.

Không có khoảng cách an toàn.

Chỉ có một tiếng hét: “Nấp!”

Nhưng khu vực đó gần như trống trơn. Hầm ở xa. Không ai kịp chạy.

Loạt bom rơi xuống ngay trên đoạn đường họ đang làm.

Ông bị hất văng ra phía sau. Đập mạnh xuống đất. Mọi thứ tối sầm.

Khi tỉnh lại, trời đã nhá nhem. Xung quanh là khói, là mùi đất cháy, là sự im lặng đến rợn người.

Ông cố gượng dậy. Gọi tên từng người.

Không ai trả lời.

Đồng đội từ phía sau chạy đến. Họ bắt đầu đào. Không ai nói gì. Chỉ có tiếng cuốc, tiếng đất bị xới lên, tiếng thở gấp.

Họ tìm được một người. Rồi hai người.

Nhưng vẫn còn thiếu.

Ba người trong đội không được tìm thấy.

Không phải vì họ bỏ cuộc.

Mà vì không còn dấu vết.

Đất đá đã lấp kín.

Đơn vị buộc phải rút đi khi máy bay có thể quay lại bất cứ lúc nào.

Trước khi rời đi, ông quay lại nhìn đoạn đường đó rất lâu.

Không có mộ. Không có dấu.

Chỉ có một khoảng đất lẫn trong rừng.

Đêm hôm đó, ông không ngủ.

Ông nhớ rất rõ từng khuôn mặt. Từng giọng nói. Từng câu chuyện còn dang dở.

Ông tự nói với mình: “Sau này, mình sẽ quay lại.”

Một câu nói trong đầu.

Không ai nghe.

Nhưng ông giữ suốt đời.

Năm 1975, ông trở về.

Quê nhà vẫn vậy. Cánh đồng, con đường, ngôi nhà cũ. Nhưng ông không còn là người của ngày ra đi.

Ông ít nói hơn. Hay ngồi một mình. Có những lúc đang làm việc, ông dừng lại, như đang nhớ một điều gì đó rất xa.

Gia đình nghĩ đó là chuyện bình thường của người đi qua chiến tranh.

Nhưng với ông, có một điều chưa xong.

Những người còn lại.

Những người chưa được tìm thấy.

Những năm sau đó, khi cuộc sống dần ổn định hơn, ông bắt đầu hành trình quay lại Trường Sơn.

Không phải một lần.

Mà rất nhiều lần.

Ban đầu, ông đi một mình. Mang theo những ký ức mơ hồ, những điểm đánh dấu trong trí nhớ. Nhưng rừng đã thay đổi. Đường đã khác. Những dấu vết cũ gần như không còn.

Ông đi, hỏi, dò từng người dân, từng cựu binh. Ghi chép lại từng thông tin nhỏ.

Có lần ông tìm được một vị trí nghi là nơi cũ. Ông đào. Đào suốt hai ngày. Nhưng không có gì.

Có người nói ông nên dừng lại.

“Chiến tranh qua lâu rồi. Biết tìm ở đâu.”

Ông lắc đầu: “Nếu mình không tìm, thì ai tìm.”

Những năm sau, ông kết nối được với một số đồng đội cũ. Họ cùng quay lại. Nhớ lại từng chi tiết. So sánh từng đoạn đường.

Có lúc họ tìm được hài cốt. Không phải của người trong đội. Nhưng họ vẫn đưa về, vẫn làm thủ tục, vẫn bàn giao cho địa phương.

Ông nói: “Không phải người của mình, nhưng cũng là người.”

Ba mươi năm trôi qua.

Ông đã đi lại con đường ấy không biết bao nhiêu lần.

Đôi chân yếu dần. Sức khỏe giảm. Nhưng ông vẫn đi.

Một ngày, trong một lần trở lại, sau khi đối chiếu nhiều thông tin, họ xác định được một khu vực nhỏ, cách con đường cũ không xa. Đào xuống, họ tìm thấy những mảnh xương, những vật dụng cũ.

Một chiếc lược.

Một cái cúc áo.

Một mảnh tăng.

Ông ngồi xuống, tay run lên.

Không cần xét nghiệm, ông cũng biết.

“Chắc tụi nó đây rồi.”

Ông không khóc.

Chỉ cúi đầu rất lâu.

Sau đó, ông cùng mọi người đưa hài cốt về. Làm đầy đủ thủ tục. Giao lại cho gia đình, cho địa phương.

Ngày bàn giao, ông đứng phía sau. Không lên trước. Không nói gì.

Khi mọi người đã về hết, ông quay lại nhìn những ngôi mộ mới, khẽ nói:

“Tao đến muộn. Nhưng tao đã giữ lời.”

Giờ đây, khi đã ngoài bảy mươi, ông không còn đi xa được nữa. Nhưng trên bàn thờ nhà ông, ngoài tổ tiên, còn có một bát hương nhỏ.

Không ghi tên.

Chỉ là nơi để ông thắp hương cho những người đã từng đi cùng mình.

Có người hỏi: “Ông làm vậy để làm gì?”

Ông trả lời rất đơn giản:

“Để họ biết là có người còn nhớ.”

Chiến tranh đã qua. Những con đường đã đổi khác. Nhưng với những người như ông, có những hành trình không kết thúc khi tiếng súng dừng lại.

Có những lời hứa, phải mất cả một đời mới hoàn thành.

Và có những người, dù đã nằm lại rất lâu, vẫn được tìm thấy… bởi một người không bao giờ quên.