Người gác cầu Trường Sơn

Tháng 9 năm 1971.

Dãy Trường Sơn chìm trong màn sương dày đặc. Những cơn mưa rừng kéo dài nhiều ngày khiến con suối Đắk Rinh cuộn đỏ phù sa, nước chảy xiết như muốn cuốn phăng mọi thứ trên đường đi. Bên trên dòng nước ấy là một cây cầu gỗ đơn sơ, chỉ dài hơn ba mươi mét, nhưng lại mang một ý nghĩa đặc biệt. Mỗi đêm, hàng trăm chiếc xe vận tải chở lương thực, vũ khí và thuốc men từ hậu phương đều phải đi qua đây để tiếp tục hành trình vào chiến trường miền Nam.

Người lính công binh Nguyễn Văn Lâm, hai mươi bốn tuổi, quê ở Nam Định, được giao nhiệm vụ cùng tiểu đội bảo vệ và sửa chữa cây cầu ấy.

Đơn vị chỉ có mười hai người.

Mỗi người đều hiểu rằng, nếu cây cầu bị đánh sập quá lâu, cả tuyến vận tải phía sau sẽ bị tắc nghẽn. Hàng nghìn chiến sĩ ở tiền tuyến có thể thiếu đạn, thiếu lương thực và thuốc men.

Vì thế, nhiệm vụ của họ không chỉ là giữ một cây cầu.

Họ đang giữ mạch máu của cả chiến trường.

Ngày đầu đến nơi, tiểu đội trưởng Trần Quốc Hưng tập hợp mọi người dưới một gốc cây cổ thụ.

Anh trải tấm bản đồ đã nhàu vì mưa.

"Đây là trọng điểm mà máy bay địch đánh phá gần như mỗi ngày. Ban ngày chúng ta ngụy trang, sửa chữa. Ban đêm bảo đảm xe qua cầu an toàn. Bom vừa dứt là phải có mặt ngay."

Lâm nhìn cây cầu.

Những thanh gỗ đã cháy xém.

Nhiều vết vá còn mới tinh.

Rõ ràng cây cầu đã nhiều lần bị bom cày nát rồi lại được dựng lên.

Người chiến sĩ lớn tuổi nhất đơn vị cười hiền:

"Cậu mới đến nên thấy lạ. Ở đây, cầu có thể gãy mười lần, nhưng mình phải dựng lại mười một lần."

Cả tiểu đội bật cười.

Đó là cách những người lính xua tan nỗi lo trước hiểm nguy.

Đêm đầu tiên trực cầu, Lâm mới hiểu hết sự khốc liệt của Trường Sơn.

Khoảng chín giờ tối.

Tiếng động cơ xe tải vọng từ xa.

Từng chiếc xe phủ kín lá cây ngụy trang nối đuôi nhau tiến đến.

Người điều phối cầm chiếc đèn pin bọc vải đỏ.

Một lần chớp đèn.

Chiếc xe đầu tiên từ từ lăn bánh.

Không bật đèn pha.

Không được phát ra tiếng động lớn.

Mọi người gần như đi trong bóng tối hoàn toàn.

Lâm đứng bên thành cầu, tim đập liên hồi.

Mỗi lần bánh xe nghiến lên những tấm ván gỗ, cậu đều nín thở.

Đến gần sáng, đoàn xe cuối cùng vượt qua an toàn.

Tiểu đội chưa kịp nghỉ thì còi báo động vang lên.

Máy bay!

Tiếng phản lực rít xé bầu trời.

"Xuống hầm!"

Bom bắt đầu trút xuống.

Đất đá tung lên như sóng biển.

Một quả bom rơi ngay mép cầu.

Cây cầu rung lên dữ dội.

Khi khói bụi tan đi, ba nhịp cầu giữa đã biến mất.

Nước lũ cuốn những thanh gỗ trôi mất hút.

Tiểu đội trưởng Hưng quát lớn:

"Bắt tay vào việc!"

Không ai chờ mệnh lệnh thứ hai.

Mọi người lao ra giữa làn khói bom còn khét mùi thuốc nổ.

Người cưa gỗ.

Người đóng cọc.

Người kéo dây cáp.

Có lúc, nước suối dâng lên ngang bụng.

Có người bị đá cứa rách chân vẫn tiếp tục làm việc.

Đến chập tối, cây cầu tạm đã hoàn thành.

Đúng lúc đoàn xe đầu tiên xuất hiện.

Một tài xế bước xuống, siết chặt tay Lâm.

"Cảm ơn các đồng chí."

Lâm chỉ mỉm cười.

Cậu hiểu rằng lời cảm ơn lớn nhất là những chuyến xe được tiếp tục lăn bánh.

Chiến tranh ngày càng ác liệt.

Máy bay địch dường như biết rõ vị trí cây cầu.

Có tuần, chúng đánh tới mười hai lần.

Có hôm vừa sửa xong lúc trưa, chiều cầu lại bị đánh sập.

Mọi người đùa:

"Cầu này chắc nhớ bom nên ngày nào cũng gặp."

Tiếng cười vừa dứt thì ai cũng lặng đi.

Bởi ai cũng biết cái giá của mỗi lần sửa cầu.

Một buổi chiều, chiến sĩ trẻ tên Phúc đang khiêng dầm gỗ thì một quả bom nổ chậm phát nổ ngay gần đó.

Sức ép hất cậu xuống suối.

Lâm lao theo.

Dòng nước chảy xiết.

Phúc bị một cành cây ghim vào vai.

Lâm bơi hết sức, kéo đồng đội lên bờ.

Hai người đều kiệt sức.

Tiểu đội trưởng nhìn Lâm, chỉ nói một câu:

"Tốt lắm."

Đó là lời khen hiếm hoi.

Nhưng Lâm nhớ mãi.

Một đêm cuối tháng Mười.

Đơn vị nhận tin đặc biệt.

Sẽ có đoàn xe chở khí tài quan trọng đi qua.

Bằng mọi giá phải giữ cầu thông suốt.

Tiểu đội thức trắng.

Họ kiểm tra từng tấm ván.

Siết từng con ốc.

Buộc lại từng sợi dây cáp.

Đúng nửa đêm.

Tiếng máy bay lại xuất hiện.

Lần này nhiều hơn mọi khi.

Đạn sáng rực cả bầu trời.

Bom rơi dồn dập.

Một tiếng nổ khủng khiếp vang lên.

Cây cầu gãy đôi.

Tiểu đội trưởng Hưng bị đất đá vùi lấp.

Mọi người đào bới trong tuyệt vọng.

May mắn, anh chỉ bị gãy tay.

Anh nghiến răng chịu đau.

"Đừng lo cho tôi... dựng cầu trước!"

Lâm nhìn đồng hồ.

Đoàn xe chỉ còn cách chưa đầy một giờ hành quân.

Không còn thời gian.

Cả tiểu đội quyết định dựng cầu nổi bằng thùng phuy và gỗ.

Nước lũ cuồn cuộn.

Dây neo liên tục bị đứt.

Mỗi người ngâm mình trong nước lạnh hàng giờ.

Bàn tay ai cũng bật máu.

Lâm cùng Phúc giữ sợi cáp chính.

Một con sóng lớn bất ngờ ập tới.

Sợi cáp tuột khỏi tay.

Nếu mất sợi cáp ấy, mọi công sức coi như vô ích.

Không suy nghĩ, Lâm lao xuống dòng nước.

Cậu bám được đầu dây khi nó sắp trôi xa.

Dòng nước kéo cậu đi hàng chục mét.

Hai đồng đội nhảy xuống kéo lên.

Lúc trở lại bờ, môi Lâm tím tái vì lạnh.

Nhưng sợi cáp vẫn còn nguyên.

Gần bốn giờ sáng.

Chiếc xe đầu tiên chầm chậm chạy lên cầu nổi.

Tất cả nín thở.

Chiếc xe qua.

Rồi chiếc thứ hai.

Chiếc thứ ba.

Cuối cùng, hơn một trăm chiếc xe đều vượt qua an toàn.

Đến lúc đoàn xe khuất hẳn trong màn sương, mọi người mới ngồi phệt xuống đất.

Không ai còn đủ sức để nói.

Vài ngày sau, đơn vị nhận được thư khen từ cấp trên.

Trong thư viết:

"Các đồng chí đã bảo đảm thông tuyến đúng thời gian, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ chi viện chiến trường."

Tiểu đội trưởng Hưng đọc xong rồi gấp thư lại.

Anh cười:

"Thư này là của cả đơn vị."

Không ai nhận riêng công lao.

Bởi họ hiểu rằng, chỉ cần thiếu một người, cây cầu cũng không thể tồn tại.

Mùa khô năm sau, Lâm được nghỉ phép ngắn ngày.

Về đến quê, mẹ cậu giật mình vì con trai gầy đi nhiều.

Bà xới bát cơm đầy.

"Ở trong ấy chắc khổ lắm?"

Lâm cười.

"Không đâu mẹ. Con chỉ làm nghề... vá cầu."

Mẹ cậu không biết rằng, sau mỗi chữ "vá cầu" là biết bao lần đối mặt với bom đạn.

Lâm cũng không kể.

Cậu chỉ muốn mẹ yên lòng.

Sau ngày đất nước thống nhất, Lâm trở lại Trường Sơn.

Con đường năm xưa đã rộng hơn.

Những đoàn xe giờ chở hàng hóa, máy móc và nông sản thay cho đạn dược.

Cây cầu gỗ năm nào không còn nữa.

Thay vào đó là một cây cầu bê tông kiên cố.

Lâm đứng rất lâu trên thành cầu.

Nước suối vẫn chảy như ngày nào.

Rừng già vẫn xanh.

Chỉ có tiếng bom đã lùi vào ký ức.

Một nhóm học sinh đi tham quan dừng lại gần ông.

Một cậu bé hỏi:

"Ông ơi, ngày xưa ở đây có chiến tranh thật hả?"

Lâm mỉm cười.

"Có chứ."

"Ông có sợ không?"

Ông nhìn dòng nước lấp lánh dưới nắng chiều.

"Sợ chứ. Ai cũng biết sợ. Nhưng nếu ai cũng lùi bước thì những chuyến xe sẽ không thể đi qua, đồng đội ngoài mặt trận sẽ không có lương thực, thuốc men và đạn dược. Có những việc quan trọng hơn nỗi sợ của chính mình."

Đám trẻ im lặng.

Một cô bé đặt lên lan can cầu bó hoa rừng vừa hái.

Lâm cúi đầu thật lâu.

Ông nhớ tiểu đội trưởng Hưng với cánh tay gãy vẫn chỉ huy dựng cầu.

Nhớ Phúc với vết thương trên vai.

Nhớ những người đồng đội đã nằm lại giữa núi rừng Trường Sơn mà không kịp nhìn thấy ngày hòa bình.

Đối với nhiều người, cây cầu chỉ là một công trình bắc qua dòng suối.

Nhưng với những người lính công binh năm ấy, mỗi nhịp cầu là một lời hứa với Tổ quốc, là con đường nối hậu phương với tiền tuyến, là hy vọng của biết bao người đang chờ ngày đất nước thống nhất.

Chiến tranh đã lùi xa, cây cầu gỗ cũng chỉ còn trong ký ức. Thế nhưng, tinh thần của những người "gác cầu Trường Sơn" vẫn còn đó, như những cột mốc vô hình nâng đỡ cây cầu lớn nhất của dân tộc – cây cầu của lòng dũng cảm, tình đồng đội và khát vọng hòa bình.