Người giữ ký ức về trận Vườn Điều
Ở Long Thọ, Nhơn Trạch, có một khu vực từng diễn ra trận đánh Vườn Điều vào cuối năm 1967. Sau chiến tranh, nơi đây trở thành một địa điểm gắn với ký ức về những người lính đã hy sinh.
Lê Thanh Hải, thường gọi Tám Hải, là một cựu chiến binh của C240 Nhơn Trạch. Ông từng giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 240 Biên Hòa và trải qua nhiều năm chiến đấu trên địa bàn miền Đông.
Trận Vườn Điều diễn ra ngày 20/12/1967 tại khu vực Long Thọ. Đơn vị tham gia trận đánh đối đầu với lực lượng quân đội Thái Lan được đưa sang tham chiến cùng quân đội Sài Gòn.
Trận đánh không đem lại kết quả như phương án ban đầu của lực lượng cách mạng và có nhiều chiến sĩ hy sinh. Sau này, ký ức về những người đã nằm lại tại Vườn Điều trở thành một phần quan trọng trong đời sống của những cựu chiến binh Nhơn Trạch.
Lê Thanh Hải không trực tiếp tham gia trận Vườn Điều đêm 20/12/1967. Tuy nhiên, ông là người từng chiến đấu cùng nhiều đồng đội trong lực lượng Nhơn Trạch và đặc biệt day dứt trước sự hy sinh của họ.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông dựng nhà gần nơi diễn ra trận đánh. Từ đó, ông tự nguyện chăm sóc khu tưởng niệm những chiến sĩ đã hy sinh.
Công việc của ông không phải là một nhiệm vụ quân sự. Đó là việc hương khói, chăm sóc nơi tưởng niệm và kể lại những câu chuyện mà ông còn nhớ về đồng đội.
Nhiều năm sau, khi Địa đạo Nhơn Trạch được bảo tồn và trở thành di tích lịch sử, Lê Thanh Hải tiếp tục tham gia giới thiệu về địa đạo và những năm tháng chiến đấu của lực lượng địa phương.
Trong những câu chuyện ông kể, chiến tranh không chỉ có những trận đánh và con số. Đó còn là những người đã cùng nhau sống dưới địa đạo, đi qua những cuộc càn quét và rồi có người không trở về.
Đối với Tám Hải, việc chăm sóc nơi tưởng niệm đồng đội là cách để người còn sống giữ lại ký ức về những người đã mất. Ông từng nói mình thấy có trách nhiệm với những người đã hy sinh, bởi đó là tình cảm và đạo lý mà người còn sống dành cho đồng đội.
Câu chuyện của Lê Thanh Hải vì vậy nằm ở phần hậu chiến của lịch sử Nhơn Trạch: khi tiếng súng đã ngừng, nhưng ký ức về những người nằm lại vẫn được những người sống tiếp tục gìn giữ.
