NGƯỜI GIỮ LÀNG ĐÔNG CẦU

Làng Đông Cầu những năm đầu thế kỷ XX là một vùng quê thuần nông, nằm nép mình bên những con đê sông Văn Úc. Mùa lúa trổ bông, hương đồng gió nội tưởng chừng yên bình ấy lại sớm bị giày xéo bởi gót giày xâm lược của thực dân Pháp. Những đồn bốt mọc lên, sưu cao thuế nặng đè lên vai người dân, tiếng khóc xen lẫn tiếng thở dài trong mỗi mái nhà tranh.

Nguyễn Văn Kiến sinh năm 1921, lớn lên giữa những tháng ngày như thế. Tuổi thơ của anh không chỉ có cánh diều và bãi cỏ ven sông, mà còn có những lần chứng kiến dân làng bị lính Pháp đánh đập, bắt bớ, nhà cửa bị đốt phá. Chính từ đó, trong lòng người thanh niên quê Đông Cầu sớm hình thành một nỗi căm hờn lặng lẽ nhưng sâu sắc – thứ ngọn lửa âm ỉ, chờ ngày bùng cháy.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên quê hương Tiên Lãng. Nguyễn Văn Kiến gia nhập đội Tự vệ cứu quốc, trực tiếp bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ. Anh nhanh chóng trở thành một người chỉ huy được đồng đội tin yêu bởi sự gan góc, mưu trí và gần gũi với dân.

Năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn ác liệt, anh được giao nhiệm vụ Trung đội trưởng du kích xã Minh Đức. Ban ngày, anh cùng dân cày cấy, sửa đê, giữ làng; ban đêm, anh huấn luyện đội ngũ, xây dựng hầm bí mật, chuẩn bị đối phó với những trận càn ngày càng dữ dội của địch.

Tháng 9 năm 1947, giữa bom đạn và khói lửa, Nguyễn Văn Kiến vinh dự được đứng trong hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ đây, con đường anh đi không chỉ là con đường của một người cầm súng, mà là con đường của một người cộng sản – đi đến cùng, không lùi bước.

Năm 1948 là một dấu mốc không thể quên với lực lượng du kích Minh Đức. Dưới sự chỉ huy của Nguyễn Văn Kiến, du kích xã đã phối hợp chặt chẽ với bộ đội tỉnh Kiến An, đánh tan nhiều cuộc càn quét lớn của địch. Tiêu biểu là trận đánh chặn quân Pháp khi chúng từ xã Quang Phục tràn lên Minh Đức. Trong làn đạn dày đặc, du kích kiên cường bám trụ, tiêu diệt 7 tên địch, làm bị thương nhiều tên khác, buộc chúng phải tháo chạy trong hỗn loạn.

Cũng trong năm ấy, tại bờ đê bến Khuể, lực lượng du kích do anh chỉ huy đã tổ chức phục kích, đặt mìn tiêu diệt 5 tên địch, trong đó có cả một tên quan tư chỉ huy. Tiếng nổ vang lên giữa đêm tối không chỉ phá tan đội hình địch, mà còn làm rung chuyển tinh thần quân xâm lược trên toàn khu vực Tiên Lãng.

Tháng 01 năm 1950, Nguyễn Văn Kiến được Chi ủy tin tưởng giao trọng trách Xã đội trưởng xã Minh Đức. Trên cương vị mới, anh vừa chỉ huy chiến đấu, vừa lãnh đạo phong trào bám dân, bám đất, phá tề, diệt ác. Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, anh cùng du kích vận động nhân dân giữ vững sản xuất, bảo vệ làng mạc, không để giặc biến quê hương thành vùng trắng.

Tháng 4 năm 1950, thực hiện nhiệm vụ cấp trên giao, anh trực tiếp chỉ huy du kích tập kích kho dầu tại thôn Phú Kê và kho vải tại thôn Trung Lăng. Hàng trăm thùng dầu, hàng chục nghìn mét vải cùng nhiều quân nhu, quân dụng của địch bị thiêu rụi trong biển lửa. Đó là những đòn đánh táo bạo, giáng mạnh vào hậu cần của quân Pháp, khiến chúng vừa tổn thất nặng nề về vật chất, vừa hoang mang về tinh thần.

Những thất bại liên tiếp khiến tên quận trưởng Tiên Lãng Cao Xuân Tuyên điên cuồng treo thưởng lớn, quyết bắt bằng được xã đội trưởng Nguyễn Văn Kiến.

Tháng 10 năm 1950, địch huy động một lực lượng lớn, chia nhiều mũi tiến công vào thôn Đông Cầu. Cuộc càn quét diễn ra bất ngờ và vô cùng ác liệt. Trước tương quan lực lượng không cân xứng, cán bộ và du kích được lệnh xuống hầm bí mật để bảo toàn lực lượng. Nhưng địch phát hiện, cho tay sai đào phá hầm.

Trong giây phút sinh tử, Nguyễn Văn Kiến không chọn cách rút lui. Anh dũng cảm dùng lựu đạn ném thẳng vào đội hình địch, mở đường cho đồng đội thoát hiểm. Tiếng súng nổ dồn dập. Hai đồng chí ngã xuống. Anh bị thương nặng và rơi vào tay giặc.

Những ngày bị giam cầm là chuỗi ngày địa ngục. Địch dùng đủ mọi thủ đoạn tra tấn dã man, từ đánh đập đến dụ dỗ, mua chuộc. Nhưng trước mặt tên quận trưởng Cao Xuân Tuyên, Nguyễn Văn Kiến vẫn hiên ngang, ánh mắt không hề khuất phục. Anh dõng dạc tuyên bố:

“Chúng mày không bao giờ mua chuộc, dụ dỗ và khai thác được gì ở tao. Dù tao có chết, tao vẫn còn rất nhiều đồng đội, đồng chí như tao; chúng tao sẽ chiến đấu đến cùng để tiêu diệt bọn bán nước.”

Không đạt được mục đích, Cao Xuân Tuyên ra lệnh hành hình. Trước mũi súng quân thù, người xã đội trưởng 30 tuổi giơ cao tay, hô vang giữa trời Đông Cầu:

“Hồ Chủ tịch muôn năm!
Đả đảo bọn chó săn bán nước!”

Tiếng hô ấy hòa vào gió, vào đất, vào lòng người dân Tiên Lãng, trở thành lời thề tiếp nối cho những thế hệ đi sau.

Sự hi sinh anh dũng của liệt sĩ Nguyễn Văn Kiến đã trở thành ngọn lửa soi đường cho phong trào kháng chiến ở xã Minh Đức và huyện Tiên Lãng trong những năm tháng tiếp theo. Năm 2000, Đảng và Nhà nước truy tặng anh danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – phần thưởng xứng đáng cho một đời người đã sống, chiến đấu và hi sinh trọn vẹn cho Tổ quốc.