Người họa sĩ mù bước ra từ khói lửa chiến tranh

Lê Duy Ứng là một trong những họa sĩ – người lính tiêu biểu của Việt Nam. Cuộc đời ông gắn liền với chiến trường, nơi ông bị thương hỏng cả hai mắt trong những ngày cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ nhưng vẫn kiên cường sáng tác nghệ thuật. Chính vì vậy, tác phẩm "Người họa sĩ kỳ bước ra từ khói lửa chiến tranh – Lê Duy Ứng" không chỉ khắc họa chân dung một người nghệ sĩ mà còn tôn vinh ý chí, lòng yêu nước và nghị lực phi thường của một người lính.

Năm 1971, đang theo học năm thứ ba Trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), sinh viên Lê Duy Ứng nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, xếp bút nghiên tình nguyện nhập ngũ, được biên chế trong đội hình Sư đoàn 325, Quân đoàn 2 (nay là Quân đoàn 12).Chàng chiến sĩ trẻ mang theo nhiệt huyết trên những cung đường hành quân, chiến đấu của đơn vị qua các vùng đất: Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, rồi tiến về giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Nhưng, chỉ còn cách thời khắc chiến thắng, non sông về một dải ít ngày, rạng sáng 28-4-1975, trong lúc thực hiện nhiệm vụ sáng tác tranh bộ đội chiến đấu, ông bị thương, hỏng 2 mắt. Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân, họa sĩ Lê Duy Ứng giới thiệu các tác phẩm được trưng bày tại nhà.

Tỉnh dậy sau cơn mê, ánh nhìn chỉ còn màu đen, ông vội lấy giấy và dùng chính máu từ đôi mắt vừa mất để vẽ chân dung Bác Hồ.Dòng chữ ông viết trên bức tranh “Ánh sáng niềm tin. Con nguyện dâng Người tuổi thanh xuân”, đã theo ông suốt cuộc đời. Dù trong những ngày tháng mất ánh sáng đôi mắt, hay khi tìm lại được, rồi lại đánh mất ánh sáng, ông luôn tìm được “ánh sáng niềm tin” để vươn lên, sáng tạo “dâng” đời những tác phẩm nghệ thuật.Ghé thăm ông một ngày, ông vừa tiếp khách. Người họ hàng xa đưa theo bạn đến thăm, được ông giới thiệu 4-5 tầng nhà trưng bày tác phẩm của ông qua các thời kỳ. Khi tôi đến, ngồi nói chuyện, rồi ông nhiệt tình đưa đi từng tầng, giới thiệu, kể chuyện về những tác phẩm.Ông dẫn tôi lên tầng trên cùng, khu vực sáng tác của ông, giới thiệu những tác phẩm ông đang thực hiện. Ông bảo, ông vẫn làm việc hằng ngày. Trong năm này, ông đặt chỉ tiêu hoàn thành 8 tác phẩm điêu khắc. Nhìn cách ông mở cổng đón khách, rồi đi từng tầng, đến từng tác phẩm, bước qua những bậc cầu thang lên xưởng sáng tác, thật khó để hình dung những bước chân, hành động ấy của một cụ ông mà đôi mắt đã nhiều năm không còn nhìn được. Hẳn là ông đã đi lại, làm việc, chăm sóc những tác phẩm nhiều lắm, mới thuộc từng bước chân, vị trí như vậy.Hằng ngày, ngoài sáng tác, Đại tá Lê Duy Ứng dành nhiều thời gian rèn luyện sức khỏe, học tập. Ông học tiếng Anh, nghe thời sự, tin tức. Điều ấy tôi đã được chứng kiến tận mắt. Tháng 8-2024, tổ chức giao lưu, tọa đàm tại Khu di tích quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng) nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Lê Duy Ứng đã tham dự và trao tặng Báo Quân đội nhân dân bức tranh “Bác Hồ với chiến sĩ Giải phóng quân”. Tôi may mắn được ngồi cùng xe với ông trong chuyến đi ấy. Suốt chặng đường đi 5-6 tiếng đồng hồ, trong khi chị em chúng tôi có lúc tranh thủ chợp mắt, thì ông nghe đọc báo, bằng tiếng Việt và tiếng Anh.Thỉnh thoảng, thấy những đoạn video trên mạng xã hội quay cảnh họa sĩ Lê Duy Ứng trong buổi giao lưu ở các trường học, đơn vị nào đó, rồi vẽ lại chân dung một người chỉ qua vài cái chạm tay vào khuôn mặt. Tôi thấy thật xúc động. Ông vốn có sự tinh tế, nhạy cảm của người nghệ sĩ, lại được rèn luyện bởi hoàn cảnh cá nhân, nên có cách ghi nhớ riêng.Có lần, gặp ông sau mấy tháng đi học xa, ông đưa tay lên khuôn mặt của tôi, như một cách nhìn xem tôi có thay đổi gì, rồi ông bảo, trông tôi có vẻ “cao lớn” hơn. Tôi thoáng ngạc nhiên, rồi nhận với ông rằng, quả thật, tôi có tăng 2-3 kg.Có lẽ, như nhiều người vẫn nói, khi hạn chế một giác quan nào đó, thì người ta thường được bù lại ở những giác quan khác. Nhưng tôi tin, dù khi nhìn thấy hay không, thì trong tâm hồn, ý chí người chiến sĩ năm nào, hay người họa sĩ Lê Duy Ứng hôm nay, vẫn luôn có thứ “ánh sáng niềm tin” dẫn lối ông, mãi không bao giờ tắt

Sau chiến tranh, dù phải sống trong bóng tối nhiều năm và thị lực không bao giờ hồi phục hoàn toàn, Lê Duy Ứng vẫn không từ bỏ nghệ thuật. Ông tiếp tục sáng tác hàng nghìn bức tranh, tượng điêu khắc, đặc biệt là các tác phẩm về Hồ Chí Minh, về người lính và ký ức chiến tranh. Những tác phẩm của ông không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn là những tư liệu lịch sử sống động, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và lòng biết ơn các thế hệ đi trước.

Tác phẩm "Người họa sĩ kỳ bước ra từ khói lửa chiến tranh – Lê Duy Ứng" vì thế gửi gắm thông điệp sâu sắc: chiến tranh có thể cướp đi ánh sáng của đôi mắt nhưng không bao giờ có thể dập tắt ánh sáng của lý tưởng, lòng yêu nước và khát vọng cống hiến. Hình tượng Lê Duy Ứng là biểu tượng đẹp về bản lĩnh Việt Nam, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các thế hệ hôm nay và mai sau.