Người mẹ bên bếp Hoàng Cầm

Đêm Trường Sơn rét cắt da. Sương từ khe núi bò lên trắng xóa cánh rừng, phủ mờ cả những tán cây già bị bom đánh cụt ngọn. Xa xa, tiếng máy bay gầm từng chập rồi lịm dần trong màn đêm đặc quánh. Trên sườn dốc cạnh con đường vận tải, một căn lán nhỏ ngụy trang kín dưới tán lá rừng vẫn le lói ánh lửa. Dưới lòng đất, bếp Hoàng Cầm âm ỉ cháy. Khói được dẫn qua những rãnh dài, tan ra giữa bụi cây nên từ trên cao không ai phát hiện được. Trên bếp, nồi cơm độn sắn sôi lục bục, mùi gạo mới thơm đến nao lòng. Người ngồi bên bếp là má Sáu. Không ai biết tên thật của bà là gì. Bộ đội qua đây chỉ gọi thân thương như vậy. Má Sáu hơn năm mươi tuổi, người gầy nhỏ, nước da sạm nắng, mái tóc đã bạc quá nửa. Chồng hy sinh từ thời chống Pháp, hai con trai lớn cũng lần lượt vào bộ đội rồi nằm lại chiến trường miền Đông. Căn nhà ở quê bị bom đốt sạch, bà theo đơn vị dân công lên tuyến lửa, ở lại phụ trách trạm nuôi quân giữa rừng. Bà bảo: — Còn nấu được nồi cơm cho tụi nhỏ ăn là má còn sống có ích. Đêm nào cũng thế, khi đoàn xe chưa qua, má Sáu chưa ngủ. Tối nay, đơn vị vận tải báo sẽ có đoàn xe vào Nam lúc nửa đêm. Đường bị đánh phá liên tục, lái xe chạy suốt mấy ngày chưa kịp ăn bữa nóng. Má Sáu dậy từ chiều, vo gạo, thái rau rừng, rang thêm ít muối mè, để dành cả lon cá hộp hiếm hoi. Anh nuôi trẻ tên Thành xách nước vào, thở hổn hển: — Má nghỉ chút đi, để con làm. Bà lắc đầu: — Để con nhóm lửa khói bốc cao, máy bay nó thấy hết. Việc ni má quen rồi. Thành cười: — Má nói ri tụi con thành vô dụng mất. Má Sáu lấy vá gõ nhẹ vào nồi: — Mấy đứa chỉ giỏi cãi. Nói vậy nhưng mắt bà hiền như nước. Bà nhớ hai con trai mình ngày trước cũng trạc tuổi Thành. Cũng hay cười, hay tranh làm việc nặng để mẹ nghỉ. Giờ chỉ còn tấm giấy báo tử gấp kỹ trong túi áo bà mang theo suốt mười mấy năm. Có lúc đêm sâu, ngồi một mình bên bếp đỏ, bà nghe tiếng củi nổ tí tách mà tưởng như tiếng chân con trở về. Gần nửa đêm, trời bất ngờ đổ mưa. Mưa rừng xối xả lên mái lán, trút thành dòng ngoài cửa hầm. Đất đỏ nhão ra từng mảng. Thành lo lắng: — Đường trơn ri, chắc xe chậm. Má Sáu vẫn lúi húi xới cơm ra từng cà-mèn. — Chậm mấy cũng phải tới. Tụi nó đói bụng hơn mình lo. Bà vừa dứt lời thì từ xa vọng lại tiếng động cơ ì ì quen thuộc. Rồi ánh đèn bịt kín chỉ hắt một vệt vàng thấp thoáng qua rừng cây. Đoàn xe đến. Những chiếc xe tải phủ lá ngụy trang lần lượt dừng bên trạm. Tài xế nhảy xuống, người nào người nấy đen nhẻm khói dầu, mắt trũng sâu vì thiếu ngủ. Một cậu lính trẻ reo lên: — Má Sáu còn thức thiệt! Bà chống nạnh: — Không thức thì ai cho tụi bay ăn. Tiếng cười bật lên giữa mưa rừng. Những đôi tay run vì lạnh đón lấy cà-mèn cơm nóng. Có người vừa ăn vừa xuýt xoa. Có người lặng lẽ quay mặt lau nước mắt vì nhớ nhà. Một anh tài xế gầy nhom ngồi sát bếp, ăn vội rồi nói: — Cơm má nấu ngon như cơm mẹ con ngoài Bắc. Má Sáu khựng lại giây lát. Bà gắp thêm miếng cá hộp bỏ vào phần cơm của anh: — Thì cứ coi má là mẹ đi. Anh lính cúi đầu, mắt đỏ hoe. Giữa lúc mọi người đang ăn, còi báo động bất ngờ rít lên xé rừng. Máy bay địch! Đèn tắt phụt. Ai nấy lao xuống hầm trú ẩn. Tiếng phản lực gào rú trên đầu, rồi bom nổ dồn dập rung chuyển mặt đất. Đất đá rơi lộp bộp xuống mái hầm. Thành hét: — Má Sáu! Má đâu? Không thấy bà trả lời. Một loạt bom vừa đánh trúng khu bếp. Khi tiếng nổ ngớt dần, Thành cùng mấy chiến sĩ lao lên. Gian bếp sập một góc, đất đá ngổn ngang. Nồi cơm đổ tung tóe. Họ đào bới điên cuồng. Rồi dưới tấm gỗ cháy xém, má Sáu hiện ra. Bà ôm chặt trong ngực chiếc thùng đựng cà-mèn cơm còn nguyên. Thành nghẹn giọng: — Má… sao má không xuống hầm? Bà nhăn mặt vì đau, vẫn cố cười: — Cơm chưa phát hết… bỏ uổng. Mọi người lặng đi. Vai bà bị xà gỗ đè trật khớp, trán rớm máu, nhưng tay vẫn giữ chặt phần cơm nóng cho những người lính sắp lên đường. Gần sáng, máy bay rút. Con đường lại thông xe. Đoàn xe chuẩn bị xuất phát tiếp vào Nam. Má Sáu ngồi tựa cửa hầm, vai băng tạm bằng mảnh áo dù. Từng người lính bước đến chào bà. Có người nắm tay bà thật chặt. Có người chỉ cúi đầu không nói nên lời. Anh tài xế trẻ lúc nãy bối rối lấy trong túi ra chiếc khăn len cũ: — Má giữ cho ấm. Bà bật cười: — Má ở bếp lửa quanh năm, lạnh chi. Nhưng bà vẫn nhận. Đoàn xe nổ máy. Những chiếc xe nối nhau lao vào màn sương mờ. Từ cabin, nhiều cánh tay thò ra vẫy mãi. Má Sáu đứng nhìn theo đến khi ánh đèn cuối cùng khuất hẳn sau rừng. Bà quay vào nhóm lại bếp. Than vẫn còn đỏ. Khói lại men theo rãnh đất bay lên, tan vào tán cây như chưa từng có trận bom nào vừa đi qua. Ngoài trời, bình minh đang lên rất chậm. Trong lòng tuyến lửa, người mẹ già bên bếp Hoàng Cầm vẫn lặng lẽ giữ ngọn lửa nuôi quân, như giữ hơi ấm cuối cùng của hậu phương gửi đến tiền tuyến.