Người mẹ đào hầm

Nhưng có một người mẹ không chờ ai nhắc. Bà tự đào hầm. Ban đầu chỉ là một cái hố nhỏ sau vườn. Đất cứng, rễ cây chằng chịt. Bà cuốc từng nhát, chậm nhưng đều. Hàng xóm đi qua thấy vậy thì bảo: “Bà già rồi, đào làm gì cho cực. Có hầm chung ngoài đình rồi.” Bà chỉ cười:
“Tôi đào cho con tôi.” Người ta im lặng. Ai cũng biết con trai bà đang ở ngoài mặt trận. Lá thư cuối cùng gửi về đã hơn nửa năm. Không ai dám hỏi thêm. Nhưng bà vẫn đào. Ban ngày, khi tiếng máy bay còn xa, bà ra vườn. Ban đêm, dưới ánh đèn dầu leo lét, bà lại tiếp tục. Đôi tay gầy guộc dần chai sạn. Lưng bà còng xuống theo từng nhát cuốc. Cái hầm sâu dần, rộng dần. Một ngày nọ, bom rơi gần làng. Đất rung chuyển. Mái nhà bà sập một góc. Người ta chạy đến, kéo bà xuống hầm chung. Bà lắc đầu:
“Hầm của tôi… gần xong rồi.” Vài người giúp bà dọn lại mái nhà, rồi lặng lẽ rời đi. Không ai nói gì nữa. Mùa mưa đến. Nước tràn vào hầm. Bà lại múc ra, gia cố lại từng vách đất. Có hôm mệt quá, bà ngồi tựa vào miệng hầm, thở dốc, nhưng vẫn không bỏ dở. Có người hỏi:
“Bao giờ con bà về mà dùng?” Bà nhìn xuống lòng hầm, giọng chậm rãi:
“Khi nó về… phải có chỗ mà trú.” Một buổi chiều, có người từ huyện về làng. Ông trưởng thôn đến nhà bà, đứng rất lâu ngoài cổng. Trên tay ông là một tờ giấy đã nhàu. Người trong làng lặng lẽ tụ lại. Không ai cần nghe cũng hiểu. Chiều hôm đó, bà không ra vườn. Cái hầm vẫn còn dang dở. Mấy ngày sau, người ta thấy bà lại cầm cuốc. “Bà còn đào làm gì nữa?” một người không kìm được hỏi. Bà không ngẩng lên:
“Nó không về… nhưng người khác còn về.” Nhát cuốc vẫn đều, vẫn chắc. Ít lâu sau, một trận bom lớn trút xuống làng. Người dân chạy tán loạn. Những căn hầm chung không đủ chỗ. Ai đó hô lên:
“Xuống hầm nhà bà đi!” Người ta ùa vào cái hầm sau vườn. Chật chội, tối tăm, nhưng an toàn. Trẻ con khóc, người lớn nín thở nghe từng tiếng nổ trên đầu. Bà ngồi ở góc hầm, lặng im. Khi trận bom qua đi, mọi người lần lượt bước ra. Không ai bị thương. Một người nắm tay bà:
“Nhờ bà… chúng tôi mới còn sống.” Bà chỉ gật đầu. Nhiều năm sau, chiến tranh kết thúc. Ngôi làng thay đổi, nhà cửa dựng lại, đường xá rộng hơn. Cái hầm sau vườn vẫn còn đó. Người ta không lấp đi. Họ giữ lại—như một ký ức. Và mỗi khi có ai hỏi, họ lại kể về người mẹ già năm xưa, đã đào một cái hầm không chỉ cho con mình… mà cho cả làng. Một người nói khẽ:
“Bà mất con… nhưng cứu được bao nhiêu người khác.” Gió thổi qua khu vườn cũ, lay động những tán lá. Như thể đâu đó, vẫn còn vang lên tiếng cuốc đều đặn của người mẹ năm nào.