Người phi công đầu tiên bắn rơi B-52 và nhà du hành vũ trụ đầu tiên của Việt Nam
Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Ông lớn lên trong một gia đình nông dân và sớm quen với cuộc sống lao động cần cù. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, ông tình nguyện gia nhập Quân đội nhân dân Việt Nam với mong muốn góp phần bảo vệ bầu trời Tổ quốc.
Sau khi được tuyển chọn vào lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam, Phạm Tuân được cử sang nước ngoài đào tạo lái máy bay tiêm kích MiG-21. Trong quá trình huấn luyện, ông luôn thể hiện sự chăm chỉ, khả năng tiếp thu nhanh và tinh thần kỷ luật nghiêm túc. Sau khi hoàn thành khóa học, ông trở về nước và trở thành phi công chiến đấu của Trung đoàn Không quân 921 "Sao Đỏ".
Cuối năm 1972, Hoa Kỳ mở cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 vào Hà Nội và Hải Phòng. Những chiếc B-52 được xem là "pháo đài bay" với hệ thống gây nhiễu điện tử hiện đại và sự bảo vệ của nhiều máy bay tiêm kích. Đánh chặn loại máy bay này là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn đối với các phi công Việt Nam.
Đêm 27 tháng 12 năm 1972, Phạm Tuân nhận lệnh cất cánh từ sân bay Yên Bái để đánh chặn đội hình B-52. Dưới sự dẫn đường của lực lượng radar, ông điều khiển chiếc MiG-21 tiếp cận mục tiêu trong điều kiện ban đêm và bị gây nhiễu mạnh. Khi đến cự ly thích hợp, ông phóng tên lửa vào chiếc B-52 rồi nhanh chóng cơ động thoát ly khỏi khu vực nguy hiểm.
Theo ghi nhận của phía Việt Nam, chiếc B-52 đã bị bắn rơi. Đây là lần đầu tiên một phi công Việt Nam được ghi nhận tiêu diệt thành công máy bay ném bom chiến lược B-52 bằng tiêm kích MiG-21 trong chiến đấu. Chiến công của Phạm Tuân đã góp phần khích lệ tinh thần chiến đấu của quân và dân miền Bắc trong những ngày cuối của Chiến dịch Điện Biên Phủ trên không.
Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, Phạm Tuân tiếp tục công tác trong lực lượng không quân. Với trình độ chuyên môn cao và sức khỏe tốt, năm 1979, ông được lựa chọn tham gia chương trình hợp tác vũ trụ giữa Việt Nam và Liên Xô mang tên Interkosmos. Trong suốt thời gian huấn luyện tại Liên Xô, ông phải trải qua nhiều bài kiểm tra nghiêm ngặt về thể lực, kỹ thuật và khả năng thích nghi trong môi trường không trọng lực.
Ngày 23 tháng 7 năm 1980, Phạm Tuân cùng nhà du hành Liên Xô Viktor Gorbatko bay vào không gian trên tàu Soyuz 37. Trong gần tám ngày làm việc trên trạm quỹ đạo Salyut 6, ông thực hiện nhiều thí nghiệm về khoa học vật liệu, sinh học và quan sát Trái Đất theo chương trình nghiên cứu chung giữa Việt Nam và Liên Xô. Chuyến bay đã đánh dấu lần đầu tiên lá cờ Việt Nam xuất hiện trong không gian, mở ra một cột mốc quan trọng trong lịch sử khoa học – công nghệ của đất nước.
Với những đóng góp đặc biệt trong chiến đấu và nghiên cứu khoa học, Phạm Tuân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và sau đó là Anh hùng Lao động. Ông cũng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, góp phần đào tạo các thế hệ phi công trẻ và phát triển lực lượng không quân.
Ngày nay, Phạm Tuân được biết đến không chỉ là một phi công chiến đấu xuất sắc mà còn là người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ. Cuộc đời của ông là minh chứng cho sự kết hợp giữa lòng dũng cảm, trí tuệ và tinh thần không ngừng học hỏi. Từ bầu trời khói lửa của chiến tranh đến không gian vũ trụ, Phạm Tuân đã viết nên một hành trình đặc biệt, trở thành niềm tự hào của dân tộc Việt Nam và truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ trẻ theo đuổi khoa học, công nghệ và khát vọng cống hiến cho đất nước.
