NGƯỜI TIẾP LỬA DƯỚI LÒNG ĐẤT ĐỊCH HẬU

Trong căn hầm cũ đã được tôn tạo làm kỷ niệm, bác Nguyễn Văn Hạng khẽ lần mở chiếc hộp thiếc gỉ, lấy ra một tấm phù hiệu đã phai màu. Bác không kể về vinh quang ngày đại thắng, bác kể về những đêm dài đằng đẵng dưới lòng đất vùng địch hậu ven sông Đáy những năm 1951-1952 – nơi mà cái chết và sự sống chỉ cách nhau một nhát xẻng của kẻ thù.

Thời điểm đó, thực dân Pháp lập "vành đai trắng", bao vây và càn quét các ngôi làng kháng chiến cực kỳ dã man. Bác Hạng lúc ấy là liên lạc viên giữa chiến khu và các tổ du kích trong vùng tạm chiếm. Bác kể, nhiệm vụ của bác là đưa tài liệu, thuốc men và đôi khi là dẫn cán bộ qua những bãi mìn dày đặc và hệ thống đồn bốt của giặc dày như răng lược.

"Có một đêm mưa bão mịt mù đầu năm 1952," bác Hạng bắt đầu câu chuyện, giọng bác như lẫn vào tiếng gió xào xạc ngoài vườn. Bác nhận nhiệm vụ chuyển một bức điện quan trọng từ Bộ chỉ huy chiến dịch ra vùng ven đô. Khi đang băng qua cánh đồng lúa sũng nước, một loạt pháo sáng từ đồn giặc gần đó bắn lên. Cánh đồng sáng rực như ban ngày. Bác chỉ kịp lăn mình xuống một mương nước nhỏ, áp sát mặt vào bùn để tránh tầm mắt của lũ lính tuần tra trên đê.

Địch bắt đầu nổ súng máy vu vơ vào cánh đồng. Đạn rít chí chí trên đầu, cày xới những cây lúa non. Bác Hạng bò chậm chạp như một con rái cá, toàn thân lạnh ngắt và run cầm cập vì ngâm nước quá lâu. Bác biết, nếu bị bắt, bức điện này rơi vào tay giặc, toàn bộ mạng lưới du kích vùng sông Đáy sẽ bị lộ. Bác bò đến chân một ngôi nhà tranh lẻ loi ở rìa làng, khẽ gõ cửa theo ký hiệu riêng: ba tiếng ngắn, hai tiếng dài.

Cánh cửa mở hé, một bà mẹ gầy gò kéo phắt bác vào trong. Mẹ không nói một lời, đẩy bác xuống căn hầm bí mật nằm ngay dưới gầm giường, che đậy bằng một chiếc chiếu rách và những thúng sắn khô. Bác nằm im trong bóng tối đặc quánh, mùi đất ẩm và mùi hôi nồng của vải bám vào da thịt. Chỉ ít phút sau, tiếng ủng đinh nện thình thịch vào nhà. Lính Pháp vào khám xét. Bác nghe rõ tiếng chúng hất tung những chồng thúng mủng, tiếng chửi thề tục tĩu và tiếng báng súng nện xuống nền đất ngay sát tai mình.

"Lúc đó bác nín thở, hai tay siết chặt bức điện, sẵn sàng nuốt nó vào bụng nếu bị phát hiện," bác Hạng kể, mồ hôi rịn ra trên trán như thể đang sống lại giây phút ấy. Phía trên, bà mẹ vẫn thản nhiên ngồi nhai trầu, giọng bà trầm tĩnh đáp lời bọn giặc: "Nhà chỉ có mấy mẹ con đàn bà, đàn ông đi phu hết rồi, mấy ông tìm ai?". Sự gan dạ của mẹ đã cứu bác, cứu cả một mạng lưới liên lạc bí mật.

Gần sáng, khi giặc rút đi, mẹ kéo bác lên, đưa cho bác bát nước chè xanh nóng và vài củ khoai nướng. Mẹ bảo: "Cố mà đi con nhé, quân mình đang đợi tin con đấy". Bác Hạng lại lao mình vào màn sương mù sông Đáy, đôi chân gầy guộc chạy băng băng qua những con đê lầy lội để kịp giao bức điện trước khi mặt trời mọc.

Bác Hạng nhìn chúng tôi, nụ cười hiền hậu nhưng đầy kiêu hãnh: "Đêm đó bác không trực tiếp tiêu diệt tên giặc nào, nhưng bác biết mình đã giữ vững mạch máu thông tin cho kháng chiến. Mỗi căn hầm bí mật, mỗi bát nước mẹ đưa chính là 'đêm mở đường' trong lòng dân để đưa kháng chiến đến ngày thắng lợi."