Nguyễn Ái Quốc và chuyến đi đầu tiên đến nước Nga Xô viết

(LLCT) - Năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến nước Nga Xô viết. Đây là chuyến đi đầu tiên của Người đến đất nước của V.I.Lênin - người thầy vĩ đại đã làm Nguyễn Ái Quốc chuyển biến trong nhận thức và hành động về con đường cứu nước giải phóng dân tộc. Bài viết trình bày quá trình thực hiện chuyến đi đầu tiên đến nước Nga Xô viết của Nguyễn Ái Quốc và nêu ra những bài học có ý nghĩa sâu sắc với Nguyễn Ái Quốc trong chuyến đi này.

Đồng chí Nguyễn Ái Quốc (người ngồi đầu tiên bên trái) chụp ảnh với một số đại biểu tham dự Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản tại Mátxcơva, Nga từ ngày 17-6 đến 8-7-1924 - Ảnh tư liệu TTXVN

Đầu những năm 1920, Nguyễn Ái Quốc sống và hoạt động tại nước Pháp và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Pháp. Tại Đại hội II của Đảng Cộng sản Pháp họp tháng 10-1922 tại Pari, Người đã có một bài diễn văn ngắn nhưng chứa đựng nội dung quan trọng và phong thái trình bày sôi nổi, cùng với lời đề nghị đưa các vấn đề thuộc địa vào chương trình nghị sự thảo luận với tư cách là một trong những mục chính, Nguyễn Ái Quốc đã khiến cho đồng chí M.Manuinxki (Ủy viên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản) rất hài lòng và đồng tình, “Đồng chí vừa nghe vừa luôn gật đầu tán thành”(1). Đây chính là lý do mà Manuinxki đề nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Pháp cử Nguyễn Ái Quốc sang Mátxcơva để làm việc. Sau đó, Nguyễn Ái Quốc đã đến nước Nga theo lời mời của đồng chí M.Manuinxki. Người đã có khoảng thời gian hoạt động sôi nổi, có những bài học quý giá, những người đồng chí, người bạn quốc tế thân thiết từ chuyến đi này.

Đến nước Nga, Người tiếp tục thực hiện mục đích ban đầu của mình là sang nước Nga để có cơ hội học tập kinh nghiệm tổ chức một đảng cách mạng, bí mật, bất hợp pháp nhưng lớn mạnh, có sức lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền. Nếu vẫn ở lại Pháp, Người sẽ không học được điều cần thiết này, vì “Thuở ấy, trên đất Pháp, trên các nước Tây Âu, không có kinh nghiệm tổ chức đảng bí mật, bất hợp pháp mà lại có thực lực lớn trong quần chúng, chỉ có những đảng cộng sản công khai, hợp pháp hoạt động ngoài và trong nghị trường”(2). Trong khi đó tại Việt Nam, “trên xứ Đông dương thuộc Pháp này…không có đảng nào sống được lâu dài ở trong nước, mà sớm muộn cũng đều bị thực dân tiêu diệt hoàn toàn”(3). Vì vậy, chỉ có sang Nga, Nguyễn Ái Quốc mới học được kinh nghiệm tổ chức đảng bí mật như vậy.

Tới Nga cũng là cơ hội để Người kiểm chứng về sự đúng đắn của lý luận Mác - Lênin khi vận dụng vào thực tiễn, là cơ hội để Người kiểm chứng những thông tin tích cực về Nhà nước Xô viết theo chủ nghĩa Mác-Lênin, một nhà nước vì lợi ích của quần chúng nhân dân mà Người đã từng được biết đến qua các bài báo cánh tả ở Pháp.

Mục đích mọi hoạt động của Người đều nhằm giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do cho đất nước: “Đối với tôi, câu trả lời đã rõ ràng: trở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập…”(4). Sau đó, Người từ Nga đến Trung Quốc, để được về gần Tổ quốc hơn. Từ đó, tìm cách liên lạc với những người yêu nước Việt Nam ở Trung Quốc và bắt đầu công tác tuyên truyền, tổ chức, huấn luyện cán bộ lãnh đạo cách mạng Việt Nam tiến tới thành lập Đảng Cộng sản ở Việt Nam.

Tại Nga, Nguyễn Ái Quốc hoạt động trong Quốc tế cộng sản để tranh thủ kêu gọi mọi sự hỗ trợ cho cuộc cách mạng giải phóng ở các thuộc địa. Phong trào giải phóng dân tộc thuộc địa, theo quan sát và nghiên cứu thực tiễn của Người, tại thời điểm đó, vẫn còn chưa thật sự nhận được sự quan tâm, ủng hộ, giúp đỡ cần thiết từ Quốc tế Cộng sản và các đảng cộng sản. Vì vậy, các phong trào này ngoài sự đơn độc thì còn chưa có kinh nghiệm và chưa được tổ chức, huấn luyện. Chuyến đi đầu tiên đến nước Nga sẽ giúp Người có cơ hội kêu gọi Quốc tế Cộng sản và các tổ chức quốc tế, các đảng cộng sản quan tâm đến vấn đề của các dân tộc thuộc địa.

Sau lời đề nghị của đồng chí M.Manuinxki và sự chấp thuận của Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã lên kế hoạch để thực hiện chuyến đi này. Người đã thực hiện vài hoạt động để qua mắt mật thám Pháp và chuẩn bị cho việc rời Pari.

Tối 13-6-1923, Người mua vé xem buổi chiếu phim cuối cùng, nhưng chỉ xem đến giữa chừng. Sau đó, Người lặng lẽ rời khỏi rạp bằng lối cửa sau, nhanh chóng xuống điện ngầm đến ga xe lửa ở phía Bắc Pari. Từ đây, Người đã đáp xe lửa đến Béclin (Đức). Đại diện toàn quyền nước Cộng hòa XHCN Xô viết Liên bang Nga tại Đức đã cấp cho Người Giấy thông hành số 1829, mang tên người thợ ảnh “Chen Vang”.

Ngày 27-6-1923, Người đã rời cảng Hamburg trên con tàu mang tên nhà cách mạng Đức Karl Liebknecht. Sau ba ngày trên biển, ngày 30-6-1923, con tàu đã cập “Bến tàu số 7” cảng Vũng Gutuev, ở quận Kirov thuộc Cảng vụ St. Petersburg, vịnh Gutuépxcaia. Đây là lần đầu tiên Nguyễn Ái Quốc đặt chân lên đất nước Liên bang Cộng hòa XHCN Xô viết.

Ngay sau khi vừa đặt chân đến nước Nga, Nguyễn Ái Quốc với khả năng quan sát thực tiễn và tư duy nhạy bén, độc lập, tự chủ đã nhận ra ngay những bài học cho bản thân Người và cho cách mạng Việt Nam:

Thứ nhất, bài học về ý chí cách mạng và niềm tin cộng sản vào một tương lai tốt đẹp cho đất nước, cho dân tộc

Đến nước Nga, Người được tận mắt chứng kiến khung cảnh hiện thực của đất nước và con người nơi đây. Một đất nước Xô viết đang trong những năm đầu được thành lập, hàng loạt những khó khăn, thử thách đặt ra với chính quyền non trẻ: “chiến tranh tàn phá, đói rét, bọn đế quốc bao vây và can thiệp nội chiến…”(5). Nhưng trước tình hình vô cùng khó khăn như vậy, những người Bônsêvích đã cho Nguyễn Ái Quốc và những chiến sĩ cách mạng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế đang có mặt ở nước Nga lúc đó thấy được sự “nhiệt tình cách mạng mạnh mẽ, vô hạn của công - nông; về niềm tin sắt đá vào thắng lợi cuối cùng”(6)của họ khi họ “dũng cảm nắm chính quyền trong một nước mênh mông và lạc hậu”(7).

Niềm tin ấy đã lan truyền sang Nguyễn Ái Quốc, Người học được một bài học giá trị về tinh thần cách mạng và sự quyết tâm của những người cộng sản trước những khó khăn, thử thách đối với cách mạng. Đảng cộng sản lãnh đạo đã chuyển sức mạnh tinh thần ấy thành sức mạnh vật chất.

Người đã viết cảm nghĩ của mình về lần đầu tiên đến Liên Xô như sau: “Trong những ngày đầu tiên mới đến Liên Xô, tôi đã thấy nhân dân Xô viết phải sống và lao động trong những điều kiện vô cùng gian khổ như thế nào để xây dựng Đất nước Xô viết của mình. Biết bao câu chuyện về chủ nghĩa anh hùng cao đẹp, về sự quên mình của công nhân, nông dân trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nhưng những thành tựu đầu tiên của nhân dân Xô viết cũng đã hiện ra trước mắt tôi. Tiến bộ nhanh chóng của Đất nước Xô viết cũng như bất kỳ một thành tích nào cũng làm cho mỗi người cách mạng cảm thấy vui mừng và hạnh phúc, cảm thấy tự hào về sự nghiệp của Cách mạng Tháng Mười vĩ đại”