NGUYỄN BẢN NGUYÊN VÀ NGÀY 7 THÁNG 10 NĂM 1947

Có những người đã nằm lại Bắc Kạn từ những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nhưng câu chuyện về họ chỉ được tìm lại sau rất nhiều năm. Nguyễn Bản Nguyên là một người như thế. Ông hy sinh ngày 7/10/1947, khi mới 20 tuổi, trong trận chiến với quân Pháp tại Bắc Kạn.

Trong gia đình, người thân biết về ông chủ yếu qua một tấm Bằng Tổ quốc ghi công được người bà treo trang trọng nơi bàn thờ. Nhiều năm sau hòa bình, gia đình nhận được giấy báo tử thông báo rằng Nguyễn Bản Nguyên đã chiến đấu và hy sinh trong trận quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn cuối năm 1947.

Chỉ vài dòng như vậy nhưng phía sau là một cuộc đời đã kết thúc quá sớm. Ngày 7/10/1947 là một ngày đặc biệt khốc liệt đối với Bắc Kạn. Quân Pháp tiến hành cuộc tập kích bằng đường không, trong khi lực lượng của ta tại thị xã Bắc Kạn không lớn. Các đơn vị bộ đội đã chiến đấu để bảo vệ cán bộ, nhân dân và tạo điều kiện cho các cơ quan rút theo đường rừng về ATK Chợ Đồn và Định Hóa. Trong cuộc chiến đấu và rút quân ấy, Nguyễn Bản Nguyên hy sinh bên một bản nhỏ ven đường.

Nhưng câu chuyện của ông không dừng ở một tấm giấy báo tử. Nhiều thập kỷ sau, người cháu trong gia đình bắt đầu tìm kiếm thông tin về nơi ông đã hy sinh. Một người họ hàng từng chiến đấu ở Bắc Kạn nhớ rằng có những chiến sĩ hy sinh tại một bản người Tày có tên Bản Pè, trên tuyến đường Bắc Kạn – Chợ Đồn.

Từ thông tin ít ỏi ấy, gia đình bắt đầu lần tìm hồ sơ, tìm nhân chứng và lần theo những dấu vết còn sót lại của cuộc chiến năm 1947. Câu chuyện ấy cho thấy chiến tranh có thể làm thất lạc rất nhiều thứ: một phần mộ, một địa danh, một tấm ảnh, thậm chí cả ký ức về một người. Nhưng tình cảm gia đình lại có sức mạnh đi tìm những điều tưởng như đã mất.

Nguyễn Bản Nguyên hy sinh khi mới 20 tuổi, nhưng nhiều thế hệ sau vẫn tìm cách trả lại cho ông một vị trí trong ký ức gia đình và lịch sử địa phương. Một người lính có thể chỉ để lại vài dòng trong giấy báo tử, nhưng nếu quê hương còn nhớ, cuộc đời ấy chưa bao giờ biến mất.