Nguyễn Đình Chiểu – Người mù vẫn sáng ngời lòng yêu nước
Người kể: Nguyễn Văn Thạnh – học trò của cụ Nguyễn Đình Chiểu, bên cạnh cụ từ khi cụ đến dạy học ở Bến Tre, chép lại từng bài thơ, từng lời dạy của cụ.
Tôi là Nguyễn Văn Thạnh. Tôi theo học cụ từ khi còn trẻ. Cụ bị mắc bệnh mất mắt khi chưa đầy 40 tuổi, nhưng cụ không bao giờ ngồi yên, không bao giờ buông xuôi. Cụ nói: "Mắt tôi có thể không thấy được ánh sáng bên ngoài, nhưng lòng tôi vẫn thấy rõ lẽ phải". Đây là câu chuyện thật, đúng như tôi đã tận mắt chứng kiến.
Khi thực dân Pháp bắt đầu xâm nhập miền Nam, chiếm từng tỉnh, từng vùng, quan lại triều đình bỏ chạy hoặc đầu hàng, nhân dân hoảng sợ. Cụ Nguyễn Đình Chiểu lúc đó đã mù, không thể cầm gươm, không thể đi chiến trận. Nhưng cụ nói với chúng tôi:
"Người ta nói tôi mù, không làm được gì. Nhưng tôi còn miệng, còn lời nói, còn ngòi bút. Tôi sẽ dùng lời thơ để thức tỉnh mọi người, để ai cũng biết yêu nước, biết đứng lên bảo vệ quê hương."
Cụ viết thơ dài, lời lẽ giản dị, dễ nhớ, kể về những người anh hùng đứng lên chống giặc: Trương Định, Nguyễn Trọng Quản, Võ Duy Dương… Cụ ca ngợi họ, khuyên mọi người đoàn kết, không sợ khó, không sợ hy sinh. Cụ viết:
"Ai đi mà chẳng có nước
Ai sống mà chẳng có nhà
Nước mất thì nhà cũng tan
Người ta ai chẳng có lòng"
Có người khuyên cụ:
– Cụ đừng viết nữa, Pháp sẽ đến bắt cụ đấy! Cụ đã mù, hãy yên thân đi!
Cụ lắc đầu, trả lời:
"Tôi mù nhưng không ngốc. Tôi biết có nguy hiểm. Nhưng nếu ai cũng sợ, thì ai sẽ nói cho dân hiểu? Nếu ai cũng im lặng, thì nước mất không biết đến bao giờ mới lấy lại. Tôi nói dù có bị giết, cũng không hối hận."
Khi nghĩa quân của Trương Định chống Pháp, cụ viết thư khuyến khích, soạn văn tế cho những người hy sinh, để họ không bị quên. Cụ dạy chúng tôi:
"Chiến thắng không phải lúc cầm súng ra trận mà chỉ có, mà là khi cả dân tộc đều hiểu mình phải làm gì, đều biết yêu quê hương. Đó là sức mạnh không ai đánh bại được."
Dù trong hoàn cảnh khó khăn, cụ vẫn sống rất thanh cao, không bao giờ khuất phục. Khi Pháp đến dụ dỗ, hứa cho cụ chức tước, tiền bạc, cụ từ chối thẳng:
"Tôi có thể nghèo, có thể mù, nhưng không bao giờ bán nước, bán bạn bè. Các ngươi có thể giết tôi, nhưng không thể làm tôi thay đổi lòng."
Trước khi qua đời, năm 1888, cụ gọi chúng tôi đến, dặn:
"Tôi không được thấy ngày nước nhà thống nhất, nhưng tôi tin chắc ngày đó sẽ đến. Các con hãy giữ gìn ngọn lửa yêu nước, truyền cho con cháu sau này. Đừng bao giờ quên tổ tiên, quên quê hương."
Kể đến đây, Nguyễn Văn Thạnh vuốt nhẹ trang sách cũ chép tay thơ cụ, rồi nói:
"Ngày nay, khi các con đọc thơ cụ Nguyễn Đình Chiểu, hãy nhớ: cụ không chỉ là nhà thơ. Cụ là người đã chứng minh: dù có thiếu thốn, dù có đau ốm, dù có ở trong hoàn cảnh khó khăn nhất – chỉ có lòng yêu nước thật sự, thì đủ để trở thành ngọn đèn soi đường cho cả dân tộc."
