NGUYỄN HUỆ – NGƯỜI ANH HÙNG ÁO VẢI VÀ CHIẾN THẮNG NGỌC HỒI – ĐỐNG ĐA

Nguyễn Huệ sinh năm 1753 tại vùng Tây Sơn, phủ Quy Nhơn, nay thuộc tỉnh Bình Định. Ông là người con thứ hai trong ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ. Ba anh em sau này trở thành những nhân vật lãnh đạo chủ chốt của phong trào Tây Sơn, một phong trào đã làm thay đổi sâu sắc cục diện chính trị Đại Việt vào cuối thế kỷ XVIII.

Bối cảnh đất nước lúc đó rất phức tạp. Đàng Trong nằm dưới quyền các chúa Nguyễn, Đàng Ngoài do vua Lê – chúa Trịnh kiểm soát. Bộ máy chính quyền suy yếu, xã hội có nhiều bất ổn và đời sống nhân dân gặp không ít khó khăn. Phong trào Tây Sơn xuất hiện trong hoàn cảnh ấy và nhanh chóng phát triển thành một lực lượng quân sự, chính trị lớn.

Nguyễn Huệ nổi lên là một nhà chỉ huy có tài. Ông có khả năng tổ chức lực lượng, hành quân nhanh và thường lựa chọn cách đánh bất ngờ khiến đối phương khó đối phó.

Một trong những chiến công nổi tiếng của Nguyễn Huệ diễn ra năm 1785 tại Rạch Gầm – Xoài Mút.

Khi đó, quân Xiêm can thiệp vào tình hình Đàng Trong và đưa một lực lượng lớn vào Gia Định. Nguyễn Huệ được giao chỉ huy quân Tây Sơn tiến vào Nam.

Thay vì đối đầu trực tiếp trong điều kiện bất lợi, Nguyễn Huệ nghiên cứu địa hình sông nước khu vực Mỹ Tho và lựa chọn đoạn sông Rạch Gầm – Xoài Mút để bố trí trận địa. Quân Tây Sơn tổ chức nghi binh, bố trí lực lượng phục kích và chờ quân Xiêm tiến vào khu vực đã chuẩn bị.

Ngày 19/1/1785, trận đánh diễn ra. Quân Tây Sơn đồng loạt tiến công từ nhiều hướng, kết hợp lực lượng thủy binh và bộ binh. Quân Xiêm chịu tổn thất rất lớn và phải rút khỏi Gia Định.

Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút đưa Nguyễn Huệ trở thành một trong những vị tướng nổi bật nhất của Đại Việt cuối thế kỷ XVIII.

Nhưng chiến công lớn nhất của ông vẫn còn ở phía trước.

Cuối năm 1788, tình hình miền Bắc biến động nghiêm trọng. Vua Lê Chiêu Thống cầu viện nhà Thanh. Vua Càn Long quyết định đưa quân sang Đại Việt với danh nghĩa giúp nhà Lê. Một lực lượng Thanh tiến vào Thăng Long và kiểm soát kinh thành.

Tin quân Thanh tiến vào nước ta nhanh chóng truyền đến Phú Xuân.

Nguyễn Huệ quyết định hành động ngay.

Ngày 22/12/1788, tại Phú Xuân, ông lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung. Sau đó, ông trực tiếp chỉ huy đại quân tiến ra Bắc.

Điều đáng kinh ngạc là tốc độ hành quân của quân Tây Sơn.

Từ Phú Xuân ra Bắc là một quãng đường rất dài. Nhưng Nguyễn Huệ tổ chức lực lượng hành quân liên tục, vừa đi vừa tuyển thêm quân và huấn luyện binh sĩ. Ông đặt mục tiêu đánh quân Thanh trước Tết Nguyên đán.

Đến cuối tháng 1/1789, quân Tây Sơn tiến đến khu vực Hà Nội ngày nay.

Trước khi tiến công, Nguyễn Huệ chia quân thành nhiều mũi. Một số đạo quân đánh vào các cứ điểm của quân Thanh, trong khi lực lượng chủ lực hướng về Ngọc Hồi – vị trí phòng thủ quan trọng phía nam Thăng Long.

Đêm mồng 4 Tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn bắt đầu tiến công.

Sáng mồng 5 Tết, trận Ngọc Hồi diễn ra quyết liệt. Đây là một cứ điểm được quân Thanh xây dựng phòng thủ khá chắc chắn. Quân Tây Sơn phải tổ chức tiến công trong điều kiện đối phương có công sự và hỏa lực.

Quân Tây Sơn sử dụng các đội hình đặc biệt để che chắn trước hỏa lực đối phương và từng bước áp sát đồn Ngọc Hồi. Sau khi phá được tuyến phòng thủ, quân Tây Sơn tiến vào tiêu diệt lực lượng bên trong.

Cùng thời điểm đó, các mũi quân Tây Sơn tiến công vào Đống Đa, nơi quân Thanh đóng quân dưới sự chỉ huy của Sầm Nghi Đống.

Đồn Đống Đa nhanh chóng bị đánh tan. Sầm Nghi Đống tự sát. Quân Thanh ở Thăng Long rơi vào tình trạng hỗn loạn.

Tôn Sĩ Nghị, tổng chỉ huy quân Thanh, phải bỏ Thăng Long chạy về phía Bắc.

Quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long trong ngày mồng 5 Tết Kỷ Dậu năm 1789.

Chỉ trong một thời gian rất ngắn, Nguyễn Huệ đã tổ chức một cuộc hành quân từ Phú Xuân ra Bắc, tập trung lực lượng và đánh bại quân Thanh.

Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa trở thành một trong những chiến thắng nổi tiếng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.

Điều đặc biệt là Nguyễn Huệ không chỉ giỏi chiến đấu mà còn có khả năng nắm bắt thời cơ. Ông hiểu rằng quân Thanh vừa chiếm được Thăng Long, lực lượng chưa ổn định, chủ quan vì cho rằng quân Tây Sơn chưa thể tiến ra Bắc trong thời gian ngắn. Chính sự chủ quan đó đã tạo ra cơ hội để quân Tây Sơn tổ chức cuộc tiến công bất ngờ.

Sau chiến thắng, Quang Trung Nguyễn Huệ không lựa chọn tiếp tục chiến tranh với nhà Thanh mà chủ trương ổn định quan hệ ngoại giao. Ông hiểu rằng đất nước vừa trải qua nhiều năm chiến tranh và cần có thời gian để phục hồi.

Nguyễn Huệ cũng đưa ra nhiều chủ trương nhằm xây dựng và củng cố đất nước. Ông chú trọng phát triển sản xuất, khuyến khích khai hoang, chấn chỉnh giáo dục và xây dựng bộ máy chính quyền.

Tuy nhiên, thời gian trị vì của Quang Trung rất ngắn. Ông mất năm 1792 khi mới 39 tuổi.

Cái chết sớm của Quang Trung khiến nhiều dự định cải cách chưa thể thực hiện đầy đủ. Sau khi ông mất, triều Tây Sơn suy yếu nhanh chóng và cuối cùng sụp đổ trước sự trỗi dậy của Nguyễn Ánh.

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Huệ, điều khiến hậu thế nhớ đến ông trước hết là tài năng quân sự và những chiến thắng trong những thời điểm đất nước đứng trước những biến động lớn.

Từ Rạch Gầm – Xoài Mút đến Ngọc Hồi – Đống Đa, Nguyễn Huệ đã thể hiện khả năng tổ chức lực lượng, lựa chọn địa hình, tạo bất ngờ và tận dụng thời cơ. Đặc biệt, cuộc hành quân thần tốc ra Bắc năm 1789 đã trở thành một trong những chiến dịch nổi tiếng nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam.

Nhưng Nguyễn Huệ cũng là một nhân vật lịch sử có nhiều khía cạnh cần được nhìn nhận trong bối cảnh cụ thể của thế kỷ XVIII. Ông xuất hiện trong một thời kỳ đất nước chia cắt và khủng hoảng, góp phần thay đổi cục diện chính trị và quân sự của Đại Việt.

Hơn hai thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Quang Trung qua đời, nhưng tên tuổi Nguyễn Huệ vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của tài năng quân sự, ý chí thống nhất đất nước và tinh thần bảo vệ chủ quyền.

Nguyễn Huệ – Quang Trung Hoàng đế – là một trong những nhân vật nổi bật nhất của lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII, để lại dấu ấn đặc biệt qua những chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút và Ngọc Hồi – Đống Đa.