Nguyễn Ngọc Bích

Hôm trước, chúng ta đã cùng lặng người trước cuộc đời oanh liệt và sự h.y s.inh bi tráng của l.iệt s.ĩ, kỹ sư Nguyễn Ngọc Nhựt – người con ưu tú đã n.gã x.uống vì độc lập dân tộc. Thế nhưng, ít ai biết rằng, ngay bên cạnh dòng máu kiên trung ấy, còn có một người anh ruột cũng từng từ bỏ vinh hoa phú quý, từ chối cuộc sống nhung lụa nơi kinh đô ánh sáng để trở thành một "kỹ sư p.há c.ầu" khét tiếng tuyến lửa miền Tây. Một người là l.iệt s.ĩ anh dũng, người kia là vị chí sĩ tài ba từng bị t.hực d.ân t.ruy l.ùng gắt gao. Họ là ai? Hôm nay, xin mời bạn tiếp tục bước vào chương thứ hai đầy kinh ngạc về một nhân vật kiệt xuất khác trong cùng một gia đình trí thức lớn: Kỹ sư, Bác sĩ Nguyễn Ngọc Bích.

Sinh ngày 18/5/1911 tại làng An Hội, tổng Bảo Hựu, quận Bảo An, tỉnh Bến Tre, Nguyễn Ngọc Bích lớn lên trong một gia đình đại thượng lưu. Thân phụ ông là cụ Nguyễn Ngọc Tương — công chức cao cấp thời thuộc địa, sau này đắc cử Giáo tông Hội Thánh Cao Đài Ban Chỉnh Đạo; thân mẫu là bà Bùi Thị Giàu.

​Thụ hưởng nền giáo dục tinh hoa từ quê nhà đến Sài Gòn, ông sang Pháp du học và tốt nghiệp xuất sắc trường Polytechnique Paris danh giá năm 1936. Trở về nước với tấm bằng kỹ sư chính quy, ông làm việc tại Sở Thủy lợi Sóc Trăng, sống cuộc đời của một trí thức Tây học cao cấp cho đến cú sốc Nhật đảo chính Pháp vào tháng 3/1945.

​Sự kiện ấy thôi thúc ông rời bỏ nhiệm sở để về quê hương Bến Tre. Trước uy thế lớn của Giáo tông Nguyễn Ngọc Tương, các lãnh đạo Việt Minh đã vận động cụ ủng hộ phong trào cách mạng. Vì tuổi cao sức yếu, cụ Nguyễn Ngọc Tương đã tin tưởng giao phó người con trai ưu tú Nguyễn Ngọc Bích đại diện gia đình tham gia hàng ngũ cách mạng.

​

Cách mạng Tháng Tám thành công, ông được giao nhiều trọng trách trong chính quyền non trẻ. Khi t.hực d.ân Pháp quay lại x.âm l.ược Nam Bộ, với tư duy q.uân s.ự nhạy bén và kiến thức kỹ nghệ uyên bác, ông được bổ nhiệm làm Khu bộ phó Khu 9 (Tây Nam Bộ), trở thành nỗi khiếp sợ của kẻ thù với biệt danh "kỹ sư p.há c.ầu".

​Bằng những tính toán kết cấu chịu lực sắc bén, ông đã trực tiếp c.hỉ h.uy đ.ánh s.ập hệ thống cầu chiến lược tại Cái Răng (Cần Thơ) và Nhu Gia (Sóc Trăng), làm tê liệt cơ giới và bẻ gãy hàng loạt mũi t.ấn c.ông chớp nhoáng của quân Pháp. Trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6/1/1946, ông được nhân dân tín nhiệm bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa I, sau đó đảm nhiệm vai trò Ủy viên dự khuyết Ban Thường trực Quốc hội.

Đầu năm 1947, trong một trận càn khốc liệt của Pháp vào căn cứ Sóc Trăng, ông b.ị b.ắt làm t.ù b.inh. Dù mật thám Pháp sau đó nhận diện chính xác thân phận, nhưng nhờ uy tín chính trị lớn, quốc tịch Pháp cùng làn sóng đấu tranh mạnh mẽ từ giới học giả Paris, chúng không thể áp dụng án t.ử h.ình. Thay vào đó, chúng buộc phải áp giải ông t.rục x.uất về Pháp vào năm 1948 dưới hình thức "cưỡng bức lưu trú".

​Tại Paris, hướng về quê hương k.hói l.ửa, ông cùng các trí thức chí cốt thành lập Nhà xuất bản Minh Tân. Đây là nơi gìn giữ, in ấn các tác phẩm văn học, sử học và khoa học quý giá của các học giả tầm cỡ như Đào Duy Anh, Hoàng Xuân Hãn nhằm bảo tồn hồn cốt văn hóa dân tộc. Song song đó, ông tích cực vận động chính giới Pháp tìm kiếm giải pháp hòa bình, công nhận độc lập thực sự cho Việt Nam.

​

Không dừng lại ở đó, bước sang thập niên 1950, ông tiếp tục chinh phục đỉnh cao trí tuệ mới khi theo học ngành y và trở thành bác sĩ chuyên khoa u.ng t.hư có tiếng tại Pháp.

​Đầu thập niên 1960, giữa lúc chính trường miền Nam k.hủng h.oảng, các thế lực tiến bộ từng vận động đưa ông về nước ứng cử Tổng thống năm 1961 nhằm mở ra hướng đi hòa hợp dân tộc. Tuy nhiên, sợ hãi trước tư tưởng độc lập của ông, chính quyền đ.ộc t.ài Sài Gòn đã bác bỏ hồ sơ vào giờ chót. Cùng năm đó, ông cùng người bạn đời – nữ bác sĩ Henriette Bùi – trở lại Pháp tiếp tục sự nghiệp y học.

​

Những năm cuối đời, khi mang trong mình căn bệnh u.ng t.hư giai đoạn cuối, bác sĩ Nguyễn Ngọc Bích quyết định trở về Việt Nam dưỡng bệnh và t.rút h.ơi t.hở c.uối c.ùng trên quê hương. Ngày 4/12/1966, ông q.ua đ.ờ.i tại Thủ Đức, để lại niềm tiếc thương vô hạn. Di hài ông sau đó được đưa về an táng tại Bến Tre, nằm yên bình bên cạnh người em trai ruột – L.iệt s.ĩ, Kỹ sư Nguyễn Ngọc Nhựt.

​Từ đỉnh cao của một kỹ sư Polytechnique đến vị Khu bộ phó oanh liệt, từ nhà hoạt động ngoại giao tại Paris đến vị bác sĩ giàu y đức, cuộc đời Nguyễn Ngọc Bích là biểu tượng rực rỡ của thế hệ trí thức yêu nước. Để ghi nhớ công lao to lớn ấy, tên ông nay đã được trang trọng đặt cho một tuyến đường huyết mạch tại quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ – nơi năm xưa từng in dấu chân người "kỹ sư p.há c.ầu" huyền thoại.

​

Nhìn lại hành trình 55 năm đầy oanh liệt và dấn thân của Kỹ sư, Bác sĩ Nguyễn Ngọc Bích, lịch sử không chỉ khắc ghi tên tuổi của một tài năng lỗi lạc mà còn để lại cho thế hệ mai sau những bài học vô giá:

​Lòng yêu nước vượt lên trên mọi danh lợi: Từ bỏ cuộc sống nhung lụa thượng lưu, vị trí xã hội cao sang và chiếc ghế giảng đường danh giá tại châu Âu, ông đã chọn đồng hành cùng vận mệnh đau thương nhưng kiêu hãnh của dân tộc. Bài học về sự xả thân ấy nhắc nhở chúng ta rằng, lòng yêu nước chân chính luôn đòi hỏi sự dấn thân thực chất, đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên mọi đặc quyền cá nhân.

​Tinh thần học tập không giới hạn và sự uyên bác toàn diện: Đạt đến đỉnh cao của ngành kỹ thuật với tấm bằng Polytechnique Paris, rồi tiếp tục chinh phục đỉnh cao y học để trở thành bác sĩ u.ng t.hư danh tiếng, cuộc đời ông là minh chứng hùng hồn cho khát vọng vươn lên làm chủ tri thức nhân loại. Trí tuệ ấy không để mưu cầu danh vọng cá nhân, mà được dùng trọn vẹn để phụng sự nhân sinh và bảo tồn văn hóa dân tộc.

​Bản lĩnh và sự linh hoạt trong mọi hoàn cảnh: Dù ở cương vị một người c.hỉ h.uy q.uân s.ự tài ba trên tuyến lửa Tây Nam Bộ, một nhà hoạt động văn hóa, ngoại giao kiên cường giữa lòng Paris, hay một trí thức kiêu hãnh giữ vững ngọn lửa hòa hợp dân tộc, ông luôn thể hiện một bản lĩnh vững vàng, sự nhạy bén và tấm lòng trọn đời hướng về cội nguồn.

​Cuộc đời của ông khép lại bằng giấc mơ trở về đất mẹ, nhưng di sản mà ông để lại vẫn mãi trường tồn. Đó là bản hùng ca về trí tuệ, nhân cách và khát vọng hòa bình, là nguồn cảm hứng lớn lao cho các thế hệ người Việt Nam trên con đường xây dựng và bảo vệ đất nước hôm nay.