NGUYỄN THỊ BÌNH - NGƯỜI PHỤ NỮ ÁO DÀI TRÊN BÀN ĐÀM PHÁN PARIS

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình là một trong những người phụ nữ đã bước vào mặt trận đặc biệt ấy.

Bà tên thật là Nguyễn Châu Sa, sinh năm 1927, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Trước khi trở thành nhà ngoại giao nổi tiếng, bà đã tham gia hoạt động cách mạng và từng bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam. Những năm tháng ấy góp phần hình thành con đường hoạt động chính trị của bà, đưa bà đến với nhiệm vụ đại diện cho phong trào cách mạng miền Nam trên trường quốc tế.

Năm 1968, khi cuộc chiến tranh tại Việt Nam vẫn diễn ra ác liệt, bà Nguyễn Thị Bình được cử sang Paris tham gia hoạt động ngoại giao của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Ngày 4/11/1968, bà đến Paris trong vai trò Phó Trưởng đoàn đại biểu Mặt trận. Sự xuất hiện của bà thu hút sự chú ý của báo chí quốc tế. Một người phụ nữ Việt Nam, trong tà áo dài truyền thống, bước vào một diễn đàn ngoại giao quốc tế giữa lúc cuộc chiến tại quê hương vẫn chưa có hồi kết.

Tôi nghĩ rằng, khi nhìn lại hình ảnh ấy, điều đáng nhớ không chỉ là tà áo dài hay dáng vẻ của một nữ đại diện Việt Nam giữa thủ đô nước Pháp. Điều đáng nhớ hơn là trách nhiệm mà bà mang theo.

Bà đến Paris không phải để kể câu chuyện riêng của mình. Bà đại diện cho một phong trào chính trị đang tham gia cuộc đấu tranh quyết liệt tại miền Nam Việt Nam. Mỗi lần phát biểu trước báo chí, mỗi lần trình bày lập trường của đoàn, bà đều phải đối diện với sự theo dõi của dư luận quốc tế.

Trong ngoại giao, người ta không thể chỉ nói bằng cảm xúc. Một nhà đàm phán phải hiểu rõ lập trường của mình, phải trình bày những yêu cầu một cách mạch lạc và phải giữ vững nguyên tắc trong những cuộc trao đổi phức tạp. Đó là công việc đòi hỏi kiến thức, sự bình tĩnh và khả năng chịu sức ép lâu dài.

Ngày 25/1/1969, Hội nghị bốn bên về Việt Nam chính thức khai mạc phiên toàn thể đầu tiên tại Paris, với sự tham gia của bốn đoàn: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa. Trong đoàn đại biểu Mặt trận, ông Trần Bửu Kiếm là Trưởng đoàn, còn bà Nguyễn Thị Bình là Phó Trưởng đoàn.

Hội nghị ấy mở ra một chặng đường thương lượng kéo dài, đầy khó khăn và phức tạp. Những khác biệt về lập trường không thể được giải quyết chỉ bằng một vài cuộc gặp. Các đoàn đại biểu phải trải qua nhiều phiên họp, nhiều cuộc trao đổi và những thời điểm mà tiến trình đàm phán gặp trở ngại.

Trong bối cảnh đó, bà Nguyễn Thị Bình trở thành một gương mặt nổi bật của đoàn đại biểu Mặt trận. Bà tham gia trình bày lập trường, trả lời báo chí và truyền tải quan điểm của phía mình đến dư luận quốc tế.

Tôi hình dung rằng đằng sau mỗi lần xuất hiện trước công chúng là rất nhiều trách nhiệm. Bà phải nói rõ điều đoàn đại biểu muốn truyền đạt, phải giữ được sự nhất quán trong lập trường và phải làm cho người nghe hiểu rằng những vấn đề được thảo luận tại Paris không phải những tranh luận xa xôi, mà liên quan trực tiếp đến cuộc sống của người dân Việt Nam.

Tất nhiên, không thể chỉ từ những bức ảnh mà biết được bà đã nghĩ gì trong từng khoảnh khắc. Nhưng những tư liệu về hoạt động ngoại giao của bà cho thấy một điều rõ ràng: bà đã đảm nhận một nhiệm vụ quan trọng trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt.

Với tôi, vẻ đẹp của câu chuyện này nằm ở sự tương phản giữa nơi bà đến và điều bà đại diện. Paris là một thành phố xa quê hương bà, với những phòng họp ngoại giao và những cuộc họp báo quốc tế. Nhưng những vấn đề bà mang đến bàn đàm phán lại gắn với một đất nước đang chịu nhiều đau thương vì chiến tranh.

Khoảng cách địa lý rất xa, nhưng trách nhiệm của bà vẫn hướng về Việt Nam. Trong nhiều năm, các cuộc đàm phán tiếp tục diễn ra. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được chính thức ký kết. Bà Nguyễn Thị Bình, lúc này là Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, là một trong những người ký văn kiện quan trọng ấy.

Nếu nhìn vào bức ảnh chụp lễ ký kết, ta sẽ thấy một thời khắc có ý nghĩa lịch sử: bà Nguyễn Thị Bình đặt bút ký vào văn kiện với tư cách đại diện của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.

Một chữ ký có thể chỉ mất vài giây để hoàn thành. Nhưng để đi đến khoảnh khắc ấy là cả một quá trình đàm phán kéo dài gần năm năm, với nhiều khó khăn và những bất đồng không dễ giải quyết. Vì thế, khi kể về bà Nguyễn Thị Bình, tôi không muốn chỉ nhắc đến hình ảnh một người phụ nữ đứng giữa những chính khách quốc tế. Tôi muốn nhìn thấy ở đó một con người đã đảm nhận trách nhiệm ngoại giao trong thời chiến, kiên trì truyền tải lập trường của đoàn đại biểu mình và góp mặt tại thời khắc ký kết văn kiện lịch sử.

Câu chuyện của bà nhắc chúng ta rằng lòng yêu nước có thể được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau. Có người trực tiếp chiến đấu trên chiến trường. Có người hoạt động ở cơ sở. Và cũng có những người phải đi rất xa quê hương để trình bày tiếng nói của đất nước trước cộng đồng quốc tế. Bà Nguyễn Thị Bình thuộc về những người đã đóng góp trên mặt trận ngoại giao ấy. Và hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong tà áo dài tại Paris vẫn là một dấu mốc đáng nhớ của lịch sử ngoại giao Việt Nam trong thế kỷ XX.