Nguyễn Thị Chiên- Nữ Anh hùng.

Tiểu sử
Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930, tại xóm Trại Đồng, xã Tân Tiến (thị trấn
Kiến Xương, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình – trước tháng 7/ 2025) (nay là xã
Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên – sau tháng 7/2025). Khi được tuyên dương Anh hùng
lực lượng vũ trang nhân dân, đồng chí là Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích
xã, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Trung tá, thương binh Nguyễn Thị Chiên - nữ Anh hùng LLVT nhân dân đầu
tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Sinh ra trong gia đình có 5 anh chị em và bà là con út trong nhà. Hoàn cảnh
gia đình bà rất nghèo. Hết mồ côi cha rồi đến mẹ, đồng chí phải đi ở cho địa chủ, khổ cực ngay từ nhỏ. Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí thoát khỏi cuộc đời đi ở. Được cán bộ cách mạng giáo dục, dìu dắt, Nguyễn Thị Chiên dần dần
hiểu biết và tích cực tham gia hoạt động. Đồng chí đã làm công tác phụ nữ, tổ chức du kích, xây dựng cơ sở cách mạng, tuyên truyền giác ngộ quần chúng, chiến đấu chống giặc bảo vệ xóm làng..., công tác nào cũng nêu cao tinh thần tận tụy, gương mẫu, dũng cảm, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Anh hùng lực lượng vũ trang Nguyễn Thị Chiên. Ảnh tư liệu

Quá trình hoạt động của nữ anh hùng
Hồ sơ lưu tại Viện Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ghi: Sau phong trào
“Tiếng trống Tiền Hải” năm 1930, bà bắt đầu tham gia hoạt động du kích với
nhiệm vụ rải truyền đơn, canh gác bảo vệ vòng ngoài cho các cơ sở bí mật, trinh sát phát hiện nơi ém quân của địch; cùng anh em quấy nhiễu và phá hủy các đồn bốt địch. Bà được anh em bầu làm Tiểu đội phó rồi Tiểu đội trưởng. Năm 18 tuổi, Nguyễn Thị Chiên được vinh dự kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong trận đánh phối hợp với Đại đội 44, Tiểu đoàn 680, Đại đoàn 320 trên đường 39,
Nguyễn Thị Chiên đã tay không bắt được tên quan hai Pháp, cùng Đại đội tấn công xóa sổ Tiểu đoàn thiện xạ lính Âu Phi. Từ đó, cái tên “Người phụ nữ tay không bắt giặc” được gắn liền với nữ du kích Nguyễn Thị Chiên.

Bác Hồ và các Anh hùng, Chiến sĩ Thi đua tại Việt Bắc năm 1952 (Anh hùng
Nguyễn Thị Chiên đứng thứ 5 từ trái qua). Ảnh: baotanglichsuquansu.vn

Năm 1946, địa bàn Kiến Xương trở thành tâm điểm đàn áp của thực dân
Pháp, bởi phía đối diện bên kia sông Hồng là huyện Xuân Trường (Nam Định) có
sở chỉ huy của quân Pháp đồn trú. Thời gian này, bà Chiên làm giao thông cho
đoàn thể phụ nữ và du kích thôn đồng thời cùng anh em du kích địa phương tìm
cách phá hủy các đồn bốt địch, lấy súng của địch đem về cho du kích, bộ đội chủ lực của ta. Bà còn cùng với chị em đi bắt cua, cá bán lấy tiền để mua súng, đạn của binh lính địch...

Năm 1947, bà được cử làm tiểu đội trưởng nữ du kích.

Năm 1948, làm trung đội phó. Ở cương vị nào đồng chí cũng tích cực làm
tốt mọi việc, được chị em rất tín nhiệm. Trong hoàn cảnh thiếu thốn của những
ngày đầu kháng chiến chống Pháp, đồng chí đã vận động chị em cày ruộng, vỡ
hoang cấy lúa, tự túc lương thực và mua sắm trang bị.
Tháng 12-1949, địch âm mưu cướp phá kho lương thực ở các địa phương, bà
đã chỉ huy đội nữ du kích đánh trả quyết liệt bảo vệ được kho muối.
Tháng 4-1950, địch càn phá, khủng bố ác liệt, cán bộ bị bật hết ra ngoài, một
đêm trên đường đưa đồng chí bí thư chi bộ về hoạt động tại xã, bà Chiên bị bọn
giặc phục kích. Trong lúc đó, bà đã nhanh trí ra hiệu để đồng chí cán bộ chạy thoát còn mình thì bị địch bắt. Địch dùng nhiều thủ đoạn từ dụ dỗ đến tra tấn dã man,
song nữ du kích gan dạ đã nêu cao tinh thần bất khuất trước kẻ thù kiên quyết
không khai nửa lời. Hồi tưởng về những ngày lao tù, bà nhớ nhất là những lần bị
địch buộc tay chân vào cây tre rồi đem vứt xuống sông; chờ bà sắp chết ngạt dưới nước, chúng lại vớt lên, nhưng địch vẫn không moi được thông tin gì từ bà. Địch còn giả vờ đưa bà đi bắn tới 3 lần, chúng trói bà vào gốc xoan, lấy băng đen bịt mắt rồi nổ súng sát tai để dọa, song bà vẫn không sợ. Không có chứng cứ để buộc tội, địch buộc phải thả bà ra sau hơn 3 tháng giam cầm, tra tấn.
Rời nơi giam cầm của địch, được sự quan tâm chăm sóc, điều trị của các bác sĩ sức
khỏe của bà nhanh chóng hồi phục. Sau khi bị bắt bà càng thêm hăng hái hoạt động cách mạng hơn trước.
Tháng 5-1951, đội nữ du kích do đồng chí chỉ huy hoạt động mạnh, phá
đường, quấy rối, phá tề... gây nhiều khó khăn cho địch. Một lần xin trên được bảy quả mìn, đồng chí đã chỉ huy chị em gài mìn phục kích, diệt 5 tên giặc, làm bị thương 7 tên, tạo phấn khởi, tin tưởng trong toàn đội và tín nhiệm với nhân dân trong vùng tạm chiếm.
Tháng 7-1951, bọn giặc điên cuồng đánh phá cơ sở cách mạng của ta, lùng
bắt cán bộ, đảng viên, đàn áp nhân dân. Tình thế rất gay go, nhưng được cấp ủy chỉ đạo trực tiếp, đồng chí đã tích cực tuyên truyền, vận động, giúp đỡ nhân dân, xây dựng lại được cơ sở ở 5 thôn, làm chỗ đứng chân cho cách mạng.
Tháng 10-1951, đồng chí chỉ huy đội du kích phối hợp với bộ đội phục kích
địch trên đường 39. Khi nổ súng, địch chạy tán loạn, đồng chí đã dũng cảm cùng bộ đội truy kích địch. Riêng đồng chí trực tiếp bắn bị thương một tên địch, bắt sống 6 tên, thu 4 khẩu súng.

Tháng 12-1951, đội nữ du kích phối hợp với bộ đội chủ lực phục kích đánh
địch chống càn. Lợi dụng địch chủ quan sơ hở, không đề phòng, Nguyễn Thị Chiên đã cùng đồng đội bất ngờ xông ra bắt sống 4 tên, có tên quan hai chỉ huy đang đi sục vào làng. Khi giặc tiến công vào, đồng chí đã cùng đồng đội dũng cảm chiến đấu. Riêng đồng chí đã bắn chết 3 tên, bắt sống 4 tên, giật được 1 súng.
Tháng 1-1952, phối hợp với bộ đội đánh bốt An Bồi, đồng chí đã dũng cảm
cùng đồng đội bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá, ném lựu đạn và cùng anh em
xông vào bốt bắt sống 6 tên ngoan cố đang lẩn trốn, trong đó có tên đồn trưởng.
Trận này đồng chí còn đưa được 6 thương binh ra ngoài an toàn.
Tại Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất
tháng 5-1952, đồng chí được Hồ Chủ tịch tặng khẩu súng ngắn của Người, được
Chính phủ và Hồ Chủ tịch tặng Huân chương Quân công hạng ba, Huân chương
Kháng chiến hạng nhất.
Ngày 19-5-1952, Nguyễn Thị Chiên được Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Năm ấy chị mới
22 tuổi và là nữ anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Chiên công tác tại Tổng cục
Chính trị, Quân khu Thủ đô (nay là Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội), được phong quân
hàm Trung tá năm 1984. Anh hùng Nguyễn Thị Chiên qua đời năm 2016, hưởng
thọ 87 tuổi.
Kí ức về trận đánh đồn địch ở Cầu Nghìn
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trên quê hương Thái Bình anh
hùng-mảnh đất trung dũng của Quân khu 3, cái tên Nguyễn Thị Chiên đã trở thành biểu tượng của lòng quả cảm và trí thông minh của người phụ nữ Việt Nam. Trận đánh tiêu diệt đồn địch ở Cầu Nghìn năm 1951 là một trong những chiến công tiêu biểu làm nên danh tiếng của chị. Cầu Nghìn là tuyến giao thông huyết mạch nối liền các huyện ven biển của
Thái Bình. Thực dân Pháp cho xây dựng một đồn lớn, bố trí hàng chục tên lính lê
dương, canh gác nghiêm ngặt ngày đêm nhằm cắt đứt đường liên lạc của ta

Với vai trò Chỉ huy trưởng đội du kích xã Tân Phong, Nguyễn Thị Chiên đã
nhiều lần cùng đồng đội trinh sát địa hình, nắm rõ sơ đồ bố trí hỏa lực của địch và quyết định lập kế hoạch tập kích táo bạo vào đêm rằm Tháng Tám năm 1951. Tối hôm đó, lợi dụng lúc mưa to, nước triều dâng, đội du kích do chị trực tiếp chỉ huy chia làm ba mũi. Mũi thứ nhất bí mật vượt sông tiếp cận hàng rào phía Đông, gài mìn phá cổng đồn. Mũi thứ hai ém quân ở bờ Bắc chờ thời cơ đánh chi viện. Mũi chủ công do Nguyễn Thị Chiên dẫn đầu mang theo lựu đạn, súng trường, nhẹ nhàng bò sát tường, cắt dây thép gai, đột nhập từ hướng Nam. Khi mìn nổ, cả ba mũi đồng loạt xung phong. Tiếng hô “Xung phong diệt đồn!” vang dậy trong đêm
tối. Nguyễn Thị Chiên là người đầu tiên ném lựu đạn vào lô cốt, diệt gọn ổ súng
máy của địch. Bị đánh bất ngờ, quân Pháp hoảng loạn, chống trả yếu ớt.
Sau 20 phút chiến đấu, đội du kích diệt và bắt sống 20 tên địch, thu toàn bộ
vũ khí, phá hủy kho đạn và giải phóng hoàn toàn khu vực Cầu Nghìn. Trận đánh
thắng lợi vang dội, mở rộng vùng giải phóng, tạo điều kiện cho phong trào du kích
chiến tranh ở Thái Bình phát triển mạnh mẽ. Nguyễn Thị Chiên được đồng đội
mệnh danh là “Bông hồng thép của đồng bằng Bắc Bộ”.
Sau chiến công này, chị tiếp tục huấn luyện dân quân, tổ chức nhiều trận
phục kích tiêu diệt địch, góp phần làm tê liệt hệ thống đồn bốt Pháp ở khu vực ven biển. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, năm 1952, Nguyễn Thị Chiên được
Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất và phong
tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – nữ Anh hùng đầu tiên
của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trận đánh Cầu Nghìn mãi mãi đi vào lịch sử như minh chứng sinh động cho lòng yêu nước, mưu trí và tinh thần chiến đấu bất khuất của người phụ nữ Việt Nam anh hùng