nguyễn thị điểm

MẸ NGUYỄN THỊ ĐIỂM – NGƯỜI MẸ HÀ NỘI VÀ NỖI MONG NGÓNG HƠN NỬA THẾ KỶ

Giữa lòng Hà Nội hôm nay, nơi những con đường đã đông đúc, những ngôi nhà đã đổi thay theo năm tháng, vẫn có một người mẹ đã đi qua hơn một thế kỷ với trong lòng mang theo những ký ức không thể phai mờ. Đó là Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Điểm, hiện sống tại xã Chương Dương, thành phố Hà Nội. Ở tuổi ngoài một trăm, Mẹ vẫn nhớ rất rõ những năm tháng chiến tranh, nhớ những người con đã lên đường và đặc biệt là nỗi khắc khoải mong một ngày đưa được hài cốt người con liệt sĩ trở về quê hương.

Mẹ Nguyễn Thị Điểm sinh ra và lớn lên tại xã Viên Nội, huyện Ứng Hòa, nay thuộc xã Hoa Viên, thành phố Hà Nội. Tuổi trẻ của Mẹ gắn với những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh. Trong kháng chiến chống Pháp, Mẹ tham gia vận động phong trào “Hũ gạo kháng chiến”, khuân gạo, tiếp tế lương thực và phục vụ bộ đội. Ngôi nhà năm gian của gia đình tại Viên Nội cũng trở thành nơi nghỉ chân, ăn uống của các chiến sĩ. Những việc Mẹ làm khi ấy có thể rất bình dị, nhưng trong hoàn cảnh chiến tranh, mỗi hạt gạo, mỗi bữa cơm, mỗi bộ quần áo sạch đều là sự tiếp sức quý giá đối với người lính trước lúc ra trận.

Năm 1948, trong quá trình tham gia vận động phong trào Hũ gạo kháng chiến, Mẹ gặp người sau này trở thành chồng mình, một chiến sĩ công an. Hai vợ chồng có chín người con trai. Gia đình đông con, cuộc sống vốn đã nhiều nhọc nhằn, nhưng trong những năm đất nước có chiến tranh, tình yêu quê hương và trách nhiệm với Tổ quốc đã trở thành một phần trong truyền thống của gia đình.

Năm 1969, người con trai thứ của Mẹ là Nguyễn Ngọc Lý lên đường nhập ngũ. Chàng trai tuổi đôi mươi rời quê hương vào chiến trường Quảng Ngãi. Trước ngày con đi, Mẹ dặn dò con phải quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Từ chiến trường xa xôi, anh Lý vẫn gửi thư về cho mẹ. Những dòng thư mộc mạc kể về cuộc sống nơi chiến trường, về những cánh rừng, dòng suối, đã trở thành sợi dây mong manh nối người mẹ nơi quê nhà với người con đang ở một nơi cách xa hàng nghìn cây số.

Nhưng rồi ngày Mẹ không bao giờ muốn nghe cũng đến. Ngày 16 tháng 10 năm 1972, Nguyễn Ngọc Lý hy sinh tại Quảng Ngãi khi mới tròn 20 tuổi. Từ một người mẹ chờ thư con, Mẹ trở thành người mẹ phải chờ một ngày con trở về trong hình hài của một người lính đã hy sinh. Nỗi đau ấy không chỉ là nỗi đau của một ngày nhận giấy báo tử, mà kéo dài suốt hơn nửa thế kỷ bởi đến nay gia đình vẫn chưa tìm được nơi an nghỉ của anh Lý.

Sau mất mát ấy, Mẹ vẫn tiếp tục làm hậu phương cho bộ đội. Từ năm 1970 đến 1975, Mẹ dành toàn bộ khu đất vườn của gia đình để làm bếp ăn cho đơn vị bộ đội đóng quân gần nhà. Chiến tranh càng khốc liệt, những đóng góp âm thầm ấy càng cho thấy sức mạnh của một người mẹ nơi hậu phương: không cầm súng nhưng vẫn góp sức mình vào cuộc chiến đấu của dân tộc.

Tưởng rằng khi đất nước thống nhất, Mẹ sẽ không còn phải nghe tin dữ về những người con. Nhưng lịch sử vẫn tiếp tục đặt lên đôi vai người mẹ ấy một thử thách nghiệt ngã. Sau năm 1975, người con trai thứ năm Nguyễn Công Kỳ nhập ngũ và tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Ngày 17 tháng 2 năm 1979, anh hy sinh tại Lào Cai. Hai lần nhận tin con hy sinh trong chưa đầy một thập kỷ, Mẹ Điểm đã phải chịu những mất mát mà không người mẹ nào mong muốn.

Điều khiến câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Điểm còn day dứt đến hôm nay chính là hành trình tìm kiếm người con Nguyễn Ngọc Lý. Trong hai người con liệt sĩ, anh Lý vẫn chưa tìm thấy phần mộ. Gia đình nhiều lần vào Quảng Ngãi, lần theo những thông tin từ đồng đội cũ và khu vực chiến đấu của anh, nhưng vẫn chưa có kết quả. Những người con còn lại của Mẹ cùng nhau tìm kiếm, bởi với họ, đưa được anh Lý trở về quê hương không chỉ là hoàn thành một lời hứa với người đã khuất, mà còn là thực hiện tâm nguyện lớn nhất của Mẹ.

Năm 2026, khi người con cả Nguyễn Tất Thanh được lấy mẫu ADN, một tia hy vọng mới lại đến với gia đình. Sau hơn năm mươi năm chờ đợi, Mẹ vẫn mong có một ngày được biết chính xác nơi người con đã nằm lại, để có thể thắp một nén nhang đúng nơi, gọi tên con giữa quê hương.

Năm 2015, Mẹ Nguyễn Thị Điểm được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Năm 2025, Mẹ là một trong những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tiêu biểu được thành phố Hà Nội gặp mặt, tri ân. Dù tuổi đã cao, Mẹ vẫn bày tỏ mong muốn quê hương, đất nước ngày càng phát triển và nhắn nhủ con cháu tiếp tục chấp hành tốt chủ trương, chính sách, góp sức xây dựng Thủ đô.

Câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Điểm không chỉ là câu chuyện về sự hy sinh của một người mẹ có hai người con là liệt sĩ. Đó còn là câu chuyện về một người phụ nữ đã dành cả cuộc đời mình cho đất nước, từ những bao gạo kháng chiến, căn nhà làm nơi nghỉ chân cho bộ đội, khu vườn làm bếp nuôi quân, đến những lần tiễn con lên đường.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với Mẹ, chiến tranh dường như chưa bao giờ hoàn toàn khép lại. Bởi ở đâu đó trên mảnh đất Quảng Ngãi, người con trai Nguyễn Ngọc Lý vẫn chưa trở về. Và vì thế, trong ánh mắt của người mẹ đã đi qua hơn một trăm năm cuộc đời vẫn còn một niềm mong mỏi giản dị mà thiêng liêng: tìm được con, đưa con trở về với quê nhà.

Có những người mẹ đã dành tuổi trẻ cho đất nước, dành những năm tháng cuối đời để chờ đợi. Và có những sự chờ đợi, dù kéo dài bao nhiêu năm, vẫn không làm tình mẫu tử phai nhạt. Mẹ Nguyễn Thị Điểm chính là một hình ảnh như thế – một người mẹ Hà Nội bình dị nhưng mang trong mình một sự hy sinh lớn lao, để hôm nay mỗi chúng ta càng hiểu hơn giá trị của hòa bình và càng trân trọng hơn hai chữ “Tổ quốc”.