NGUYỄN THỊ NGAY
Mẹ Nguyễn Thị Ngay – Bà mẹ Việt Nam Anh hùng sinh năm 1920 tại làng Sơn Hải, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận – dải đất ven biển dạn dày sương gió và giàu truyền thống yêu nước quật cường của vùng đất Nam Trung Bộ. Sinh ra giữa lúc đất nước chìm dưới ách đô hộ tàn bạo của thực dân Pháp, Mẹ đã trải qua những năm tháng tuổi trẻ vô cùng gian lao, tảo tần làm nông và làm thuê để gánh vác gia đình. Sánh duyên cùng ông Nguyễn Quyên, hai vợ chồng gắn bó bên nếp nhà nhỏ đạm bạc giữa giông bão thời cuộc; khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, gia đình Mẹ phải bôn ba tản cư vào núi rồi về vùng Phú Thọ (Phước Dinh). Giữa muôn vàn thiếu thốn gian khổ của thời gian tản cư, Mẹ hạ sinh người con trai độc nhất Nguyễn Văn Loan vào năm 1946; do sức khỏe kiệt cùng sau sinh giữa bão lửa chiến tranh, Mẹ đã trút hơi thở cuối cùng vào năm 1948 khi người con duy nhất mới lên 2 tuổi.
Tuy Mẹ sớm đi xa, nhưng ngọn lửa yêu nước và chí khí kiên trung của Mẹ cùng truyền thống gia đình cách mạng Sơn Hải đã trở thành hành trang thiêng liêng đúc kết nên bản lĩnh cho các thế hệ nối tiếp. Nén gạt nỗi đau mất vợ, ông Nguyễn Quyên đã thoát ly đi theo cách mạng, gia nhập lực lượng thủy thủ trên những chuyến tàu không số vượt qua muôn vàn sóng ngầm hiểm nguy để chở vũ khí chi viện cho chiến trường Ninh Thuận, Bình Thuận. Ở lại quê nhà, người con trai duy nhất Nguyễn Văn Loan được bà nội cùng người chú ruột bị tàn tật Nguyễn Văn Nại yêu thương chắt chiu từng đồng làm thuê để nuôi dạy khôn lớn. Thấm nhuần dòng máu cách mạng của Mẹ và Cha, khi trưởng thành, anh Nguyễn Văn Loan hăng hái dấn thân vào con đường đấu tranh, gia nhập Đại đội 112 huyện Thuận Nam rồi trở thành chiến sĩ trinh sát công an dũng cảm. Anh đã kiên cường chiến đấu qua hàng loạt trận đánh, trong đó có trận tập kích Chi khu Nha Trang; đến tháng 7 năm 1971, trong một trận chiến sinh tử chống đợt càn quét của kẻ thù tại vùng Phú Thọ, người con độc nhất của Mẹ đã anh dũng hy sinh khi chặn đánh quân địch, dâng trọn tuổi thanh xuân rực rỡ cho độc lập của Tổ quốc.
Sự hy sinh anh dũng của người con trai độc nhất Nguyễn Văn Loan giữa bão lửa chiến tranh chính là nốt trầm bi hùng kết tinh từ sự hiến dâng trọn vẹn và vô điều kiện của cả gia đình Mẹ Nguyễn Thị Ngay cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Dù cuộc đời Mẹ sớm khép lại trong gian khó, nhưng việc Mẹ mang nặng đẻ đau, ban phát giọt máu ruột thịt để đất nước có thêm một người chiến sĩ trinh sát dũng cảm, thà hy sinh chứ không chịu lùi bước trước kẻ thù, đã tạc nên một tượng đài bất tử về tình mẫu tử và lòng yêu nước. Lời hứa nghẹn ngào của người con độc nhất với người chú mù trước ngày ra trận: "Khi nào nước nhà yên, con sẽ về..." mãi âm vang như một lời thề sắt đá của thế hệ con em gia đình Mẹ quyết chiến vì độc lập, tự do.
Ghi nhận công lao sinh thành, sự hy sinh thầm lặng nhưng vĩ đại cùng những cống hiến đặc biệt cho Tổ quốc, năm 1994, Mẹ Nguyễn Thị Ngay đã trân trọng được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Dù Mẹ không kịp chứng kiến ngày con trai trưởng thành và đất nước hoàn toàn giải phóng, nhưng tấm gương xả thân của Mẹ cùng sự ngã xuống lẫm liệt của liệt sĩ Nguyễn Văn Loan mãi là khúc tráng ca bất tử trên dải đất biển Sơn Hải. Sự hy sinh cao cả ấy là niềm tự hào thiêng liêng, làm rạng danh truyền thống "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" của người phụ nữ Việt Nam, tỏa sáng muôn đời cho các thế hệ mai sau noi theo.
