PHẠM THỊ NGÕ
Mẹ Phạm Thị Ngõ – Bà mẹ Việt Nam Anh hùng sinh năm 1894 tại thôn Lạc Nghiệp, xã Phước Diệm, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận – dải đất ven biển dạn dày sương gió và giàu truyền thống yêu nước quật cường của vùng đất Nam Trung Bộ. Sinh ra trong một gia đình bán ngư nghèo, Mẹ sớm quen với nếp sống gian khổ, chịu thương chịu khó; khi lớn lên nên duyên cùng ông Huỳnh Tấn Ngộ và sinh hạ được 3 người con (2 trai, 1 gái). Khi bão lửa kháng chiến chống thực dân Pháp bùng cháy khắp quê hương Lạc Nghiệp – Phước Diệm, được sự chỉ dẫn của tổ chức cách mạng, gia đình Mẹ đã sớm giác ngộ lý tưởng cứu quốc. Năm 1945, Mẹ động viên người con trai lớn Huỳnh Lân (Tổ trưởng Tổ thanh niên) thoát ly theo tiếng gọi của sông núi, dấn thân vào con đường đấu tranh giải phóng quê hương.
Ở lại hậu phương, với đức tính cần mẫn và đôi bàn tay khéo léo, Mẹ Phạm Thị Ngõ vừa làm thuê, may vá, kiếm củi nuôi dạy con gái nhỏ, vừa âm thầm lập cơ sở nuôi giấu cán bộ và tích cực tiếp tế cho mặt trận. Năm 1946, người con trai đầu Huỳnh Lân bị địch truy lùng và anh dũng hy sinh khi vừa tròn 20 tuổi; dù không tìm được thi thể con, Mẹ vẫn nuốt giọt nước mắt chảy ngược vào trong để bảo vệ an toàn cho cơ sở cách mạng. Không đầu hàng trước đau thương, năm 1947, Mẹ tiếp tục tiễn chồng là ông Huỳnh Tấn Ngộ cùng người con trai thứ hai Huỳnh Tấn Thả (chiến sĩ du kích mật xã Phước Diệm) lên đường dấn thân vào bão lửa. Đến năm 1948, trong một đợt càn quét tàn bạo của kẻ thù, cả chồng và con trai thứ của Mẹ bị địch bắt giữ và xả bắn hàng loạt ngay trên bãi biển. Đêm xuống, giữa vòng vây kìm kẹp của giặc, Mẹ dũng cảm mò mẫm ra bãi biển tìm xác chồng con, cùng đồng đội chôn cất những người anh hùng ngã xuống vì Tổ quốc.
Nén nỗi đau đứt ruột khi cả chồng và hai người con trai máu mủ lần lượt hy sinh trọn vẹn vì đại nghĩa, Mẹ Phạm Thị Ngõ vẫn giữ vững khí tiết kiên trung sắt đá. Tức giận trước sự kiên cường của Mẹ và nghi ngờ gia đình có liên quan đến cách mạng, kẻ thù đã tàn nhẫn đốt phá sạch sẽ nhà cửa, đẩy Mẹ và con gái nhỏ vào cảnh trắng tay. Không còn mái nhà che thân, Mẹ sống trong sự đùm bọc, sẻ chia từng cành cây, chiếc lá của bà con làng xóm Lạc Nghiệp. Vừa gánh chịu nỗi đau mất chồng, mất con, vừa kiệt sức trước sự tàn phá của chiến tranh, Mẹ lâm bệnh nặng và trút hơi thở cuối cùng vài năm sau đó, dâng trọn trọn vẹn cuộc đời và gia đình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh vô bờ bến ấy, Mẹ Phạm Thị Ngõ đã trân trọng được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Sự ngã xuống anh dũng của ông Huỳnh Tấn Ngộ, liệt sĩ Huỳnh Lân và liệt sĩ Huỳnh Tấn Thả cùng sự xả thân thầm lặng của Mẹ đã tạc nên một tượng đài bất tử về lòng yêu nước trên dải đất biển Ninh Thuận. Tấm gương kiên trung quật cường của Mẹ Phạm Thị Ngõ mãi là khúc tráng ca thiêng liêng, làm rạng danh truyền thống "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" của người phụ nữ Việt Nam, tỏa sáng muôn đời cho thế hệ mai sau noi theo.
