Nguyễn Thiếp – Người thầy của một thời đại

Có những người anh hùng được nhớ đến bởi những chiến thắng trên chiến trường. Nhưng cũng có những con người góp phần làm nên lịch sử bằng trí tuệ, đạo đức và những lời khuyên đúng lúc. Nguyễn Thiếp là một người như thế.

Nguyễn Thiếp sinh năm 1723, quê ở vùng La Sơn, Hà Tĩnh. Ông nổi tiếng là người học rộng, hiểu sâu, sống thanh cao và không quá coi trọng danh lợi.

Từ khi còn trẻ, Nguyễn Thiếp đã dành nhiều thời gian nghiên cứu sách vở, tìm hiểu đạo lý và suy ngẫm về việc trị nước.

Ông từng được triều đình nhà Lê – Trịnh mời ra làm quan nhưng không muốn bị cuốn vào vòng danh lợi. Nguyễn Thiếp nhiều lần từ chối hoặc xin lui về quê sống cuộc đời thanh bạch.

Người đời kính trọng ông và gọi ông là La Sơn phu tử.

Nhưng rồi một nhân vật đặc biệt đã tìm đến ông.

Đó là Nguyễn Huệ.

Khi phong trào Tây Sơn ngày càng lớn mạnh, Nguyễn Huệ hiểu rằng muốn xây dựng một đất nước vững mạnh thì không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự.

Cần có những người có tri thức.

Cần có những người hiểu đạo lý.

Cần có những người nhìn xa hơn chiến trường.

Vì vậy, Nguyễn Huệ nhiều lần tìm đến Nguyễn Thiếp để hỏi ý kiến về việc trị nước và xây dựng đất nước.

Ban đầu, Nguyễn Thiếp không dễ dàng nhận lời.

Ông muốn quan sát xem Nguyễn Huệ có thực sự có chí hướng vì dân, vì nước hay không.

Sau nhiều lần trao đổi, Nguyễn Thiếp dần nhận ra tài năng và khát vọng của Nguyễn Huệ.

Ông trở thành một trong những người được Quang Trung coi trọng.

Đặc biệt, sau khi lên ngôi, Quang Trung rất chú trọng đến việc xây dựng nền giáo dục mới.

Ông muốn mở mang việc học, đào tạo nhân tài và xây dựng một nền giáo dục phù hợp với đất nước.

Nguyễn Thiếp được giao trọng trách xây dựng Viện Sùng Chính và tham gia chấn chỉnh việc học.

Ông đề cao việc học thực chất, coi trọng đạo đức và kiến thức có ích cho cuộc sống.

Tư tưởng ấy được thể hiện rất rõ trong “Bàn luận về phép học”.

Nguyễn Thiếp cho rằng mục đích của việc học không phải chỉ để tìm kiếm danh lợi.

Học trước hết là để làm người, để hiểu đạo lý và sau đó đem kiến thức giúp ích cho đất nước.

Đó là tư tưởng giáo dục có giá trị cho đến ngày nay.

Một người học giỏi không nhất thiết đã là một người có ích.

Điều quan trọng là tri thức ấy được sử dụng như thế nào.

Nguyễn Thiếp cũng là người có ảnh hưởng đến Quang Trung trong những quyết định quan trọng.

Khi quân Thanh tiến vào Đại Việt cuối năm 1788, Nguyễn Huệ quyết định lên ngôi Hoàng đế rồi tiến quân ra Bắc.

Trong thời điểm ấy, Nguyễn Thiếp tiếp tục đóng vai trò là một người trí thức được nhà vua coi trọng.

Ông không cầm gươm trực tiếp ra trận.

Nhưng ông góp sức bằng một thứ vũ khí khác:

Trí tuệ.

Nếu Nguyễn Huệ là người tạo nên những chiến thắng trên chiến trường, thì Nguyễn Thiếp là một trong những người góp phần vào việc xây dựng nền tảng tư tưởng và giáo dục cho đất nước.

Điều khiến tôi khâm phục Nguyễn Thiếp là ông không chạy theo quyền lực.

Ông từng có cơ hội làm quan nhưng nhiều lần lựa chọn cuộc sống thanh cao.

Khi đất nước thực sự cần, ông mới bước ra giúp đời.

Đó là một cách sống đáng trân trọng.

Nguyễn Thiếp cho chúng ta hiểu rằng đóng góp cho Tổ quốc không nhất thiết phải bằng thanh gươm.

Có người bảo vệ đất nước bằng sức mạnh.

Có người bảo vệ đất nước bằng tri thức.

Có người góp phần xây dựng tương lai bằng giáo dục.

Và mỗi cách đóng góp đều có giá trị riêng.

Năm 1804, Nguyễn Thiếp qua đời, khép lại cuộc đời của một nhà giáo, một học giả và một người trí thức có ảnh hưởng trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XVIII.

Nguyễn Thiếp – La Sơn phu tử, người thầy lớn, người đã đem trí tuệ và đạo đức góp phần xây dựng nền giáo dục và giúp Quang Trung trong công cuộc dựng xây đất nước.

Ngọn lửa ông để lại không phải là ngọn lửa của chiến tranh.

Đó là ngọn lửa tri thức.

Một ngọn lửa không tạo ra tiếng vang trên chiến trường, nhưng có thể soi đường cho cả một thế hệ.

Bởi một dân tộc muốn mạnh không chỉ cần những người biết đánh giặc.

Mà còn cần những người biết học, biết suy nghĩ và biết dùng tri thức để dựng xây đất nước.