NGUYỄN TRI PHƯƠNG

1. Nguyễn Tri Phương (1800 – 20/12/1873), tên thật là Nguyễn Văn Chương, tự Hàm Trinh, hiệu Đường Xuyên, sinh tại làng Chi Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên, trong một gia đình nông dân nghèo làm ruộng và thợ mộc. Tuy không được học hành bài bản, ông sớm bộc lộ ý chí tiến thủ và sự tận tụy với công việc. Khởi đầu từ một lại viên ở huyện Phong Điền rồi ở Bộ Hộ, với tài xử lý công việc nhanh nhẹn, mẫn cán, ông từng bước được thăng chức lên Tham tri Bộ Lễ kiêm Tuần phủ Nam – Ngãi dưới triều Minh Mệnh. Sang triều Thiệu Trị, ông tiếp tục lập công trong việc củng cố phòng thủ ven biển Quảng Nam – Quảng Ngãi, rồi làm Tổng đốc An Giang – Hà Tiên, đánh đuổi quân Chân Lạp và quân Xiêm, được phong “An Tây dũng tướng”. Dưới triều Tự Đức, ông được giao giữ nhiều trọng trách: Phụ chính Đại thần, Đông các Đại học sĩ, Tổng thống quân vụ đại thần, Kinh lược sứ Nam Kỳ. Trong các cuộc chiến chống Pháp tại Đà Nẵng (1858), Gia Định – Chí Hòa (1859–1861) và về sau ở Bắc Kỳ, ông luôn trực tiếp chỉ huy, nhiều lần chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn và bị phe chủ hòa cản trở. Đỉnh điểm là năm 1873, khi giữ chức Tổng đốc Hà Nội, ông kiên quyết chống lại tối hậu thư của Garnier, dù quân ít, trang bị kém. Ngày 20/11/1873, thành Hà Nội thất thủ, ông bị thương nặng, bị giặc ép chữa trị nhưng cự tuyệt, nói: “Sống mà lắt lay sao bằng thung dung chết vì nghĩa.” Ngày 20/12/1873, ông qua đời tại dinh Tổng đốc Hà Nội, để lại tấm gương trung liệt được nhân dân cả nước tôn vinh.

Tấm gương Nguyễn Tri Phương nhắc nhở thanh niên hôm nay về ý chí vượt khó, tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nước và sự kiên định trước thử thách. Dù xuất thân nghèo khó, ông vẫn vươn lên bằng sự chăm chỉ, dũng cảm và tận tâm phụng sự. Thế hệ trẻ cần học ở ông bản lĩnh đối diện nghịch cảnh, tinh thần dám đứng lên bảo vệ lẽ phải, và tình yêu quê hương thể hiện bằng việc rèn luyện năng lực, sống có trách nhiệm với cộng đồng và đất nước.