Nguyễn Văn Cừ

Ðồng chí Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9/7/1912 ở làng Phù Khê, tổng Nghĩa Lập, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, nay là thôn Phù Khê, xã Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nhà nho nghèo, có truyền thống yêu nước.

Từ thời niên thiếu, khi còn học ở Trường Bưởi (Hà Nội) đồng chí đã tỏ rõ tinh thần yêu nước nồng nàn và ý chí cách mạng sâu sắc. Khoảng những năm 1927-1928, phong trào cách mạng trong nước đang dâng lên. Ðược sự tuyên truyền và giác ngộ của các đồng chí trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đồng chí Nguyễn Văn Cừ sớm nhận ra rằng, muốn xóa bỏ áp bức, bất công, phải đánh đổ chế độ đế quốc phong kiến, giành lại độc lập cho Tổ quốc và tự do cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động. Ðồng chí bước vào hoạt động cách mạng và bị nhà trường đuổi ra giữa khóa.

Về quê, đồng chí dạy học, và chính ở đây, đồng chí đã liên lạc với đồng chí Ngô Gia Tự, với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên xây dựng nhiều cơ sở cách mạng.

Cuối năm 1928, thực hiện chủ trương của Kỳ bộ Bắc Kỳ, đồng chí Nguyễn Văn Cừ đi "vô sản hóa" tại mỏ than Vàng Danh và từ đây, gắn liền hoạt động cách mạng của mình với những người công nhân mỏ.

Tháng 6/1929, Ðông Dương Cộng sản Ðảng ra đời, đồng chí Nguyễn Văn Cừ trở thành đảng viên của Ðảng. Và sau ngày Ðảng Cộng sản Việt Nam thành lập (3/2/1930), đồng chí được bầu làm Bí thư Ðặc khu ủy Hòn Gai- Uông Bí. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ðặc khu ủy, phong trào đấu tranh của công nhân vùng mỏ lên cao. Thực dân Pháp ra sức khủng bố. Ðồng chí bị địch bắt, kết án tù khổ sai chung thân và đày ra Côn Ðảo sau tháng 5/1931.

Trong nhà tù, quyết tâm thực hiện chủ trương của Ðảng "biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng", đồng chí Nguyễn Văn Cừ cùng đồng chí Lê Duẩn và nhiều đồng chí khác đem hiểu biết và kinh nghiệm hoạt động của mình hướng dẫn các đồng chí khác học lý luận, văn hóa và công tác cách mạng. Với trí nhớ rất tốt, đồng chí đã ghi lại bản Luận cương chính trị của Ðảng mà đồng chí đã đọc thuộc hồi bị tù ở Hỏa Lò cho anh em học tập.

Năm 1936, do phong trào đấu tranh của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Ðảng và thắng lợi của Mặt trận nhân dân Pháp, bọn thực dân Pháp buộc phải thả một số tù chính trị, trong đó có đồng chí Nguyễn Văn Cừ.

Vừa về đến Hà Nội, đồng chí đã liên lạc với Ðảng và tiếp tục hoạt động xây dựng lại tổ chức của Ðảng và vận động quần chúng đấu tranh. Tháng 3/1937, đồng chí được bầu vào Xứ ủy Bắc Kỳ. Trong khi cùng với các đồng chí Xứ ủy chỉ đạo xây dựng các cơ sở đảng và quần chúng, đồng chí rất quan tâm sử dụng báo chí công khai, coi báo chí là một vũ khí tiến công kẻ thù, nhắc nhở các đồng chí phụ trách các báo phải đứng vững trên lập trường của Ðảng, chỉ đạo sát thực tế, hướng các báo đấu tranh chống bọn phản động thuộc địa, bọn tờ-rốt-kít, thúc đẩy phong trào quần chúng tiến lên.

Cuối tháng 8 đầu tháng 9/1937, Ban Chấp hành Trung ương Ðảng họp quyết định thành lập Mặt trận dân chủ Ðông Dương. Tại hội nghị này, đồng chí được cử vào Ban Thường vụ Trung ương.

Tháng 3/1938, đồng chí Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư của Ðảng; năm ấy, đồng chí mới 26 tuổi